Pagina's

20 maart 2016

De Matthäus-Passion o.l.v. Ivor Bolton

De Matthäus-Passion met het Koninklijk Concertgebouw Orkest o.l.v. dirigent Ivor Bolton (Brits) is de mooiste die ik ooit gehoord heb. Het Groot Omroepkoor en het Nationaal Jongenskoor.
Zij werd uitgevoerd in het Concertgebouw op vrijdag 18 maart 2016.


Er worden dezer tijd maar liefst 172 verschillende uitvoeringen gegeven, waarvan al 47 in Noord-Holland.(NOS-Journaal zaterdag 19 maart 2016, 20 uur.)

Vroegere beluisteringen
Het Jongenskoor van de Vredesscholen (St.-Franciscus en St.-Cornelis) trad in de 50er en later op in het Concertgebouw en de R.K. kerk te Aardenburg (Zeeuws-Vlaanderen). De leiding had Piet van  Egmond. Ik schreef over deze dirigent en musicus in mijn Schoolherinneringen (1956-1961) (hyperlink) en Beeldbank (Adobe/PDF document).
Het KCOV-Excelsior in de 60er in het Concertgebouw onder leiding van Meindert Boekel.
Zowat elk jaar op de radio de integrale uitzending op Palmzondag.
Tot en met 1 april 2015 de meezing-Passion (hyperlink) met het Nederlands Kamerorkest en het Toonkunstkoor o.l.v. Boudewijn Jansen. Ik schreef hiervan een belevenis.



De koor- en orkestopstelling
solisten 'koor' 1:

Carolyn Sampson sopraan (aria's, maagd 1, Pilatus' vrouw)

James Laing alt, vervangt David Daniels (aria’s)

James Gilchrist tenor (aria’s, Evangelist)

Christopher Maltman bas (aria’s, Christus)

Joep van Geffen bas (Pilatus)*

Ludovic Provost bas (Judas)*

Lars Terray bas (hogepriester 1 )*



Linker orkest
Kersten McCall, Joséphine Olech fluit

Thera de Klerk, Vincent van den Ende blokfluit

Alexei Ogrintchouk, Mirjam Pastor Burgos hobo, oboe da caccia

Liviu Prunaru viool

Friederike Heumann viola da gamba 
  • Veel heb ik op deze Duitse gamba-vrouw gelet, zij was duidelijk zichtbaar. Een instrumentale solist.Wel een andere wijze van spelen dan op cello en als ze niet een partij had legde ze de gamba met de hals op haar rechterbeen. Tijdens het verlaten van de zaal liep ik vlak naast haar. Doch alsdan een foto nemen is zo paparazzo.

Tatjana Vassiljeva cello

Pierre-Emmanuel de Maistre contrabas

Leo van Doeselaar orgel     
  • Nu eens niet in Het Orgelpark.

Michael Freimuth chitarrone, ook teorbe genaamd




solisten ’koor' 2:

Lydia Teuscher sopraan (aria's, maagd 2)

Lawrence Zazzo alt (aria's, valse getuige 1)

Jeremy Ovenden tenor (aria's, met van James Chilchrist over te nemen recitatief #19 ("O Schmerz!") plus aria #20 ("Ich will...")

Thomas Oliemans bas (aria's, Petrus)
  • Nog een Nederlandse naam!

Alan Belk tenor (valse getuige 2)*

Luuk Tuinder (hogepriester 2)*    



Rechter orkest
Emily Beynon, Julie Moulin fluit

Nicoline Alt, Vincent van Wijk hobo, oboe d'amore

Tjeerd Top viool

Bernard Robertson orgel, klavecimbel

* lid van het Groot Omroepkoor



De orgels
Centraal staat opgesteld het kistorgel met Leo van Doeselaar met rechts van hem de barok-luit.
Beiden spelen de continuo en zijn zoals de naam zegt constant bezig. Deze organist heeft naar hij op Palmzondag zegt zelf dit groter type orgel uitgekozen vanwege zijn vier registers met een prestantregister waarmede hij subtiele klanken kan maken. Hij speelt van de partituur en kan aldus de weliswaar achter hem staande solisten op de voet volgen.



Orgel orkest I

Maar rechts is eveneens een kleiner type orgel waarvan de bespeler vrijwel de gehele tijd werkzaam is terwijl het toch voor orkest 2 bedoeld is. In deel II verwisselt hij deze zelfs een paar maal voor het klavecimbel waarbij de echte bachklank als in de profane concerten ontstaat.

Orgel orkest II


Binnentreden
Als het Jongenskoor de trap afdaalt komt er geen eind aan de stoet. Het zijn meer dan dertig jongens en meisjes. Een fijnproever zou aan jongens alleen de voorkeur geven, ik vind de gehele ploeg al geweldig om te zien en ze kregen applaus.

Nationaal Jongenskoor presenteert zich


Men kan hier nog wat van de lang hals van het antieke tokkelinstrument bespeuren.
Dan komen de solisten en dirigent. De dames en heren zitten midachter en zingen staande vanaf deze plaats.
Ivor Bolton is gekleed in donker(-blauw?) kostuum.

De muziek begint
Als ik de eerste maten hoor krijg ik een traan in mijn ogen. En nog een. Muziekklanken die je zowat zestig jaar als je broekzak kent vleien je de oren in en pakken je. Je bent er geweest en kan niet meer terug. Vervolgens is het onderscheidend aftasten hoe de twee koren zullen zingen en wat het jongenskoor zal voorstellen. Geen uitvoering is dezelfde en het betaamt nu al een standpunt in te nemen hoe te luisteren. Ik gevoelde direct dat de duidelijke klank van de aanwezigheid der kids me na de wegvallende stemmetjes in de uitvoering van verleden jaar mij groot plezier deed. De volwassen stemmen waren gewoon prachtig en zullen het gehele oratorium op enkele felle passages na een beheerst zingen vertonen. Leest U eens in mijn vroegere essays (hyperlinks boven) hoe het gegaan is.

Deel I
In het eerste deel kunnen we de diverse solisten stuk voor stuk leren kennen. Als eerste de evangelist met een altijd heldere en muzikale stem. Zijn Duits nota bene als Brit is vlekkeloos. Er zitten twee countertenoren in die ik tijdens 'n concert nog nooit meegemaakt heb zodat ik met nieuwsgierigheid in volle aandacht luisterde. Deze voor mij uiterst merkwaardige mannenstem, in vroeger eeuwen heel normaal, kan heus wel zuiver op de graad  zingen maar steeds lijkt het me dat de zanger adem tekort komt. Het sterkst bemerkte ik dit in het duo voor sopraan en alt waarbij de laatste toch in klankvolume de mindere was, hetgeen een Aafje Heynis (alt) niet was overkomen! Het was in vroeger tijd dat de solisten vooraan gezeten waren.
Het afsluitende koor ("O Mensch"), wat mijn absoluterwijs favoriete muziek is heb ik aangehoord zonder adem te halen. Het laatste woord lange (i.b.v. lange duur) werd heel kort gezongen. Het is altijd na het grote genieten een teleurstelling dat het uit is. Maar het moet gewoon.
Dan waarop ik niet gerekend had een formidabel applaus waarin de dirigent volledig meeging. Mijn schoolvriend Nico Zaal die jaarlijks de uitvoering in de Sint Baafs te Aardenburg bijwoont betreurt dit applaudisseren altijd. Maar dit is dan ook een kerk.
Het viel me nu goed op hoe duidelijk de blazers in het orkest I te horen waren. De twee traverso's samen waren op een gegeven moment nog nooit zo helder vertoond.

Deel II
Als de pauze voorbij is, de altoos vriendelijke bezoekers hun plaats weder ingenomen hebben, komt zoals gewoonlijk een lange aanloop naar de juwelen van de aria's. De twee koren moeten zich nu volledig geven al is het maar in de passages waarin op luider toon gezongen moet worden.
Voor mij viel op dat in het koraal ("O Haupt", #63) na de komma zonder pauze gezongen werd. Het is ook een zin die voeger werd onderbroken met adem.Voor mij ontstaat altijd het opkomende verlangen naar het begin van het Am Abend (#74). Hier kan je gewoon niet omheen dat de schoonste klanken ooit worden gegeven, zang samen instrumentale solisten. En het gevoel dat het eind van het oratorium in zicht komt.
Het slotkoor werd gegeven zonder al te fel keelgeluid, het dient immers een klaaglied te zijn. Ook hier vergeet je adem te halen. De zaal is muisstil. Na de laatste toon met de beroemde voorhouding is het een helaas korte stilte. De Matthäus is gedeeltelijk religieus maar voornamelijk een geestelijke opera, zo ik Leo van Doeselaar (met excuus) hoorde zeggen. Een lange pauze zou dus een uiting van geloofsverdieping betekenen of beter een stille dankzegging voor het offer van Jezus Christus. Je moet in een puur protestantse kring zijn om dit mee te maken. Hier niet, hoogstens vijf seconden, i.t.t. Palmzondag wel tien, het applaus met toejuichingen vol "toeschreeuwen" was overweldigend, Ivor Bolton ging eenmaal de trap op en af, bleef verder uitvoering de diverse solisten oproepen. De bouquetten werden als geschenk vergeven. Onder het klappen moest ik ondeugenderwijs toch een paar foto's maken. Zo een langdurige dankzegging maak je niet veel mee, de dirigent was opgetogen, de vooraan gelopen solisten zag je nu eerst goed. En dan is het voorbij.

Solisten - Vanaf mijn Rij 14, Stoel 18

Solisten

Solisten

En dit alles in het prachtige Concertgebouw te Amsterdam:

 
Het Concertgebouw te Amsterdam, vrijdag 18 maart 2016, om 23 uur. ©Jos Heitmann


















  

.

13 maart 2016

Met de Parochie RK Amstelland vanuit Buitenveldert naar de Stille Omgang 2016

Alhoewel bovenstaande naam RK Amstelland een juridische titel is, hadden zich voor de Stille Omgang 2016 negen mensen zich opgegeven, van wie een of twee van de gelieerde parochie Titus Brandsma te Amstelveen. De twee pastores J. Adolfs en Phil Kint (van mijn school, het voormalig St.-Ignatiuscollege te Amsterdam).
Adolfs vertelde geboren te zijn op Kattenburg, het oude dan, opeengepakte huizen van 3 of 4-hoog in nauwe straten, dat ik in mijn jeugd wel gezien heb en waar niet ver vanaf mijn grootouders gewoond hebben; met een periode als pastoor buitensteeds altijd in Amsterdam heeft gewoond. Geen Stille Omgang heeft hij ooit gemist!

Phil Kint hield een uitvoerige toespraak waarin hij het Brood van de heilige Eucharistie kortstondig in verband bracht met de allereerste christelijke interpretatie als ook de latere, bedoeld de Scholastiek. Ikzelf weet nog wel meer te zeggen maar dit later eens. In elk geval werd een duizendjarige periode bekeken met evolutie in menselijk denken. Toch kan je nooit zeggen dat de mensen later eerst konden denken derhalve vroeger dommer waren al is het maar dat de intelligentie altijd der mensen aanwezig is geweest als bij 'n Julius Caesar (die oorspronkelijk priester was) en 'n Origenes, om van de immense bisschop Augustinus even te zwijgen. Thomas zal de theologie ijzingwekkend systematiseren en 'n Neolatijnse terminologie opbouwen, waarvan Phil louter de begrippen transsubstantiatie een transfinalisatie noemde. In elk geval heeft het Brood een diepere betekenis dan consumeren alleen.
Voortgaand op het evangelie over de wonderbaarlijke broodvermenigvuldiging (er werd een andere benaming genoemd) betekent dit ogenschijnlijk het voeden van mensen. Van hier uit is de link naar de hedendaagse vluchtelingen alras gemaakt waarbij Phil memoreerde aan de anderhalf miljoen Belgen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dat die na 1918 teruggegaan zijn moet wel, over terugkeer wordt heden ten dage nimmer gesproken. Als dank kreeg Nederland een Belgenmonument te Amersfoort waarvan ik eerder een essay schreef (hyperlink).

Aarzeling had ik of ik wel meegaan zou. Mijn voeten (en meer) zijn hevig pijnlijk van de elf weken intensief schilderwerk in mijn woning. Maar deze zaterdag gingen ze wat beter. Ik verzorgde mijn voeten goed en nam voor de zekerheid een pijnstiller. Echt soepel lopen kan ik nog niet en ik vreesde soms te moeten snellen achter de rappe Noord-Hollanders aan.

Om 23:30 was de bijeenkomst afgelopen en begaven we ons naar de bushalte 62 t.o. het NH Musicahotel. Op de Strawinskylaan namen we tram 5 naar het Spui.

Het plein was ¾ vol en wij voegden ons achteraan. De start die noteerde ik was 00:08. Een nadeel was dat 150 meter achter ons een nieuwe ploeg liep zodat wij zowat de gehele route niet echt middenin de ommegangers verkeerden.

De lamp voor de plaats van De Heilige Steede voorheen

Een mannetje van Het Gezelschap van de Stille Omgang met de teller


Soms scherp etalagelicht deed onze ogen pijn. Veel gapende eettenten. Pas nog in GeenStijl dat je rijk kunt worden met een snackbar. Erger 'n eerste verdieping aan de Nieuwendijk met gelal van jongens en meisjes over straat, hoe oneerbiedig! Na de Hasselaersteeg weer de sensatie van de verlichte St.-Nicolaaskerk in alle openheid. Er waren hier en daar vrijwilligers die koelbloedig de tram deden halt houden, ik zag maar twee politieagenten te fiets.

De wijdse Dam oplopend


Het tempo was vlot maar niet zo snel als eerder wel geweest is van de geroutineerde wandelaars uit de provincie. Mijn Irish Durty Nellys met het Guinness uit de negentiger. Op de Nes was als gevolg van nieuwbouw een flessenhals. Ik zag weer Frascatie waar voor de oorlog de tabaksveilingen gehouden werden en dacht aan mijn sigaar later.

Na de laatste verplichte cirkel wederkeerden wij richting Spui op 00:56.  De tocht heeft dus 48 minuten geduurd. Op weg dan naar de Lutherse kerk verlangend om uit te rusten met een broodje en koffie. Dan de schrik te horen dat de twee bestelde personenvervoerwagens al startklaar stonden. We moesten allen instijgen en waren 01:12 terug aan de Van Boshuizenstraat; precies voor de trappen van de R.K. kerk.

Ik denk dat er geen andere mogelijkheid geweest is dan op een tijdstip van 01u te vertrekken, immers de chauffeurs hebben nog wel meer ritjes. Voor mij was dit echter wel een teleurstelling zij het dat thuis ook mijn eten klaar stond. Zo een kort verblijf in de kerk, wekelijks dienend als aula voor de UvA, is toch fijn om nog wat na te babbelen. Maar nee, de abrupte afbreking deed pijn. Echter is een wandelen naar de halte van de nachtbus en de langer durende rit geen optie. Wel kan zoals ik voorheen al verrichtte de Stille Omgang ook gelopen worden op zondagmorgen, georganiseerd door (mijn schoolvriend) Nico Zaal, voorzitter van de KBO te Amsterdam. Hier is koffie en snack na de looppartij. Ik heb nog een jaar om na te denken maar deze ommegang heb ik vast gehad.


Eerder:

Met de Parochie van De Goede Herder naar de Stille Omgang 2015




















14 februari 2016

Ellie Bysterus Heemskerk spreekt voor het Wagnergenootschap te Amsterdam

Een waardige dame zou gaan spreken voor het Wagnergenootschap Amsterdam (nu: Nederland). Daar blijf je niet voor weg. Zij bezit een prachtig gelaat, op de oudere leeftijd, hetgeen je ex æquo kan zeggen van de sopraan Elisabeth Schwarzkopf. Schoonheid laat zich niet verloochenen.
Het is de 26e november 1976 aan de Herengracht 282 alwaar in het Centraal Brouwerij Kantoor (nu: Nederlandse Brouwers en ander adres) de bijeenkomsten maandelijks gehouden werden. De voorzitter Dr. Herman Hoelen begroet de spreekster mej. Ellie Bysterus Heemskerk (familienaam), voormalig 1e violiste en eerste vrouw in Het Concertgebouworkest en beminnaar van Willem Mengelberg.

Ellie in 1940
Merkwaardig dat ik van haar woorden niets onthouden heb die over Richard Wagner handelen. Dat komt omdat ik veelal op het rondschrijven van de aanstaande lezing zelve aantekeningen maakte, welke papieren uit die zeventiger ik niet meer bezit. En dat mijn papieren archief nauwelijks meer is op te slaan ander dan in een beschimmelde box mag ik U verzekeren.

Wel weet ik goed dat zij over niemand minder dan Anton Bruckner sprak van symfonieën als kathedralen. Met haar armen maakte zij een muzikale spitsboog. Deze kenschetsing is gemeengoed maar ik moet toch eens gelezen hebben dat de componist dit woord al bezigde. In zijn VIII kan je gewoon niet aan anders denken.
En ook dat tegen het einde van haar spreekbeurt ik fluisterend aan mijn buurman vroeg hoe oud zij eigenlijk wel is. De vrouw moet een vlijmscherp gehoor hebben gehad, must voor een musicus, en keek met de glimlachend strenge blik van een onderwijzer naar mij. Ik had mij mooi vergaloppeerd in haar gezelschap! Nu neemt ze mij niet kwalijk dat ik haar leeftijd stel op 85.

Na de pauze werd het doek opgesteld voor de vertoning van een film. Deze handelde niets minder dan over Mengelberg. Mocht men twijfelen aan 'n relatie met Wagner dan is men te verzekeren dat de grootste dirigent uit het Nederlandse muziekleven diens werken wel degelijk heeft gedirigeerd waarvan opnamen zijn te beluisteren:

Richard Wagner


De film handelt over het leven van de dirigent met nadruk op zijn laatste jaren. Ellie bezoekt met haar neefje de Chasa Mengelberg. Het gebruik van het  woord naïveteit herinner ik me nog goed. Hoe is het mogelijk voor zo een briljant man! 
Het is niet zo dat hij als zovele anderen bij de Nederlandse Kultuurkamer (NKK) is ingeschreven, zoals ook al de leden van het orkest en we weten ook dat zij met Joodse achtergrond moesten vertrekken. Maar hij werd lid van de Nederlandse Kultuurraad (NKR) waarin zo'n twintig vooraanstaande personen. Dit lijkt vrijwillig maar ze kunnen er op een paar na toch niet onderuit.
Protesteren helpt niet. Echt substantiële werking heeft deze raad niet gehad. Voor anderen geldt dat je soms met moeite kon weigeren lid van de NKK te worden of je werd (collectief) lid gemaakt. Dan zijn er nog geweest die hun  pasje terugstuurden maar dat geldt voor zeer weinigen. Geen lidmaatschap betekent dat je je vak of beroep meer kunt uitoefenen. Slechts enkelen konden zwart doorgaan, zoals een pianist, en wat avondjes op een discreet adres organiseren of een kunstenaar die privé aan vrienden kan verkopen. Anderen moesten dan maar zien rond te komen. Voor een dirigent van een toen al wereldvermaard orkest is elke weerstand uitgesloten.
Deze hachelijke materie is uitvoerig beschreven in het boek Kunstenaars van de Kultuurkamer door Dr. Claartje Wesselink (2014) met betrekking tot schilders en tekenaars. Over de NKR echter op p160 en p167. Maar voor alle andere beroepsgroepen is de geschiedenis niet anders.

De film werd vervaardigd in 1984 door Henk van Eegen, een neefje van Ellie, en getiteld:
Tatie - Een oudtante. 
Dit ter gelegenheid van het laatste bezoek van Ellie aan de villa van Mengelberg in Zwitserland. Deze documentaire werd al vertoond op de NOS. 
Bron: IMDb Henk van Eeghen (scroll naar Personal Details.)

Production year1984
Length 35 minutes
Production country Netherlands
Director Henk van Eeghen
Camera Dirk Teenstra
Set Geluid Arno Hagers
Editor Menno Boerema
 
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Tatie zal wederom vertoond worden op het Nederlands Film Festival, te houden te Utrecht van 21/9-2/10 2016.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bron: 
 

10 februari 2016

Elgar's Enigma Variaties in het Concertgebouw



Was op zaterdag 30 januari 2016 een Spiegelzaalinleiding op de Enigma (1899) door Theodore van Houten, op mijn avondbezoek dinsdag 2 februari kwam het muziekwerk schaars ter sprake en werd de tijd wel gevuld met een brassuitvoering van Nimrod. Ik hoorde louter spreken over het thema in deel I en deel IX, terwijl we het toch over variaties hebben. Wat wist de spreekster dan meer?

Spiegelzaal met het sextet brassleden van het orkest

Van Houten ken ik maar al te goed, zelfs herinner ik me nog zijn 7 maart 1976 voor de radio uitgesproken idee inzake de oplossing van het raadsel, een programma i.s.m. Hans Hierck en Huber van Werkhoven. Kranten schreven ook hierover.




We zullen nog 32 jaar verder tot Pasen 23 maart 2008 moeten wachten tot Hans Westgeest met zijn nieuwe theorie verschijnt. Zowel van Houten als Westgeest zijn met name in het Engelse Elgar Society Journal (Westgeest: juli en nov. 2008) bekend.

De theorie Van Houten’s is kort gezegd dat boven de partituur Elgars aantekening but the theme never appears de oplossing inhoudt want ge kunt deze zin ook lezen dat het thema never zij!


Dr. Hans Westgeest graaft dieper in het leven van Elgar. Het zou handelen over de eerste vier noten in de Pathétique van Ludwig van Beethoven, Sonate in c mineur, opus 13, Adagio (2e deel), getransponeerd naar Es en in dubbele notenwaarden. De schrijver geeft een gründliche motivering in zijn boek van november 2007. Tevens bestrijdt hij beargumenteerderwijs de geloofwaardigheid van Van Houtens opvatting.

Leidschendam-Voorburg Corbulo Press 2007. Resumé


Al op de radio vernam ik dat de Australische dirigent Simone Young (1961) werd vervangen door de Schotse Rory Macdonald (1980) die al een goede reputatie bezit met o.a. Wagner’s Ring.

Het Nederlands Philharmonisch Orkest
De uitvoering is alsof je in een warme oven wordt gestoofd. Deze formidabel harmonische klanken doen je beenderen gonzen en je huid aaien. Hoe kon Elgar dit bereiken! Westgeest schrijft dat de muziekuitgever/vriend August Jaeger de meester heeft aangespoord met de sententie dat Beethoven in zijn diepste depressie de mooiste adagio’s met grandeur heeft geschreven, waarom ook niet Elgar die neerslachtig was? Met succes, het thema was geboren, Elgar speelde dit op de piano en zijn vrouw werd  enthousiast.
Die klanken, als een stroom die niet ophoudt, soms felle momenten, dan weer zoet. Je blijft vastgeketend op je stoel. 

Het Nederlands Philharmonisch Orkest met de blonde Olga Martinova, concertmeester

Het is merkwaardig dat ik op mijn goede zitplaats in de voorzaal toch meermalen de inzet van de strijkers niet synchroon hoor gaan met die van de koperblazers. Het ligt niet aan de afstand tot het podium maar aan de minuscule vertraging door de adem die het instrument moet doen klinken. Ook bij Bruckner’s 8e ontwaarde ik dit.

Een ontdekking voor mij is dat in de finale (XIV) het orgel meespeelt, zij het ad libitum, hetgeen ik nooit heb geweten. Het slotdeel wordt dan majestueus en brengt je in hoogste verrukking.

Dramatis personæ















 Auctor














Eerder artikel uit 2008:
Enigma Variations van Elgar  
26 november 2013 
Jos Heitmann
 AMSTERDAM












22 januari 2016

Lord Weidenfeld was zeker geen Zionist

Lord George Weidenfeld is op 20-1-2016 gestorven in de leeftijd van 96. Ik zag hem in een interview op de BBC tv op maandag 12 oktober 2015 waarin de lord na veel nogal stroef gevraag verklaart dat Joden in Europa veilig zijn. En dat desondanks hij adviseur van Chaim Weizmann (+1952) is geweest, toch blijk geeft geen zionistische mentaliteit toegedaan te zijn. Aha, derhalve was 'n vraag dus in die richting gesteld geworden, eigenlijk dan wel slim.

Deutschlandfunk 20-1-2016

20 januari 2016

Herr A. Voßkuhle (BVG) wordt uitgevraagd

Herr A. Voßkuhle, 52, president BVG te Karlsruhe, werd uitvoerig geïnterviewd over de crisis in Europa. Werkelijk schitterende informatie.

Deutschlandfunk 20-1-2016 (audio)
Samenvatting (Duits)

De Duitse grondwet voorziet in een geloofsvrijheid en pluriformiteit. Niet lang geleden werd de grensopening gezien als wederrechtelijk maar in vijf jaar is een begrip ontstaan dat je niet recht stricterwijs kan toepassen. Dan nog is het Avondland niet in gevaar. Klacht van CSU is ongehoord.

Duitsland heeft Europa wel rechten afgestaan doch er voordeel voor teruggekregen. In elk geval is 'n staatsvolk met (gesloten) grens 19e eeuws gedachtengoed.

Polen heeft een grens overtreden met de beperking van het grondwettelijk hof.

Voßkuhle is 6 jaar president van het BVG, had president van Duitsland kunnen worden.

19 januari 2016

Bruckner's VIII - Nederlands Philharmonisch Orkest zaterdag 16 januari 2016

De dirigent Marc Albrecht kan gezien zijn vloeiende bewegingen met hoofdtrillingen al muziek op zich zijn. Ik heb de maistro al meermaals gezien, hier in het Concertgebouw als ook in het Muziektheater. Vanavond was mijn verwachting het hoogst gespannen: Bruckner heb ik nog niet eerder in het echt meegemaakt. Hoe vele jaren niet op de radio, soms diep in de nacht maar deze weergaven met de laatste zeker en de eerste soms lenen zich niet tot een vol geluid in de huiskamer; ik woon hier  immers niet in een penthouse. Dat betekent bij de adagio's de knop wat opendraaien en bij de massieve geluidsgedeelten, 'n orchestrale stampede genoemd,  weer temperen. Nu mag alles gebeuren zoals het moet en kan ik stil blijven zitten, nou ja, 'n hand en soms 'n arm gaan ongedwongen wel eens omhoog... Dan schrik ik van mijzelf en beheers me allersnelst.

Gebracht wordt de versie van 1890, hetwelk de 2. Fassung is; eigenlijk 1887-1890. Het zijn deze melodieën die ik minutenlang kan meeneuriën wat in het concertgebouw zeker niet mag, ik was vorig jaar wel in de meezing-Matthäus en hoor van 'n meezing-Messiah maar een meezing-Buckner bestaat niet. Uitgesloten is ook maar iets te kunnen volgen in de 1. Fassung want wat bekend lijkt wordt meteen weer onderbroken door onbekende tonen. Zeldzaam dat deze wordt uitgevoerd en ik vraag er evenmin om.

Het podium voor het orkest was vergroot naar voren. Misschien waren de voorste rijen van het podium voor bezoekers ook ingekort.

En dan de eerste klanken. Ik had niets tekstueel voorbereid noch in YouTube beluisterd, ik ga uitsluitend af op mijn herinnering. Die stamt al uit 1970er toen ik Haitinks album kocht en er jaren naar geluisterd heb. Ik vond het hier en daar saai maar dat kan komen omdat de microfoon zo veraf was. Hoe spijtig dat alle lp's gingen bollen, wat niet aan mij ligt want de alba van Mozart, Beethoven en Mahler bezit ik nog! Luister wat er komt. Merkwaardig dat in het eerste deel zachte passages voorkomen en zelfs eindigt met een paar paukenslaagjes die desalniettemin overal gehoord worden.

Drie harpistes
Al voordat de orkestleden opkomen staan de drie harpen gereed. Bespeeld door drie jongevrouwen drukdoend met stemmen. Het wordt voller met acht basviolen, tuba's en contrabastuba, violen links en rechts. De hoorns vrij veel midden achter, de trompetten en trombones rechts van het midden boven. De houtblazers zijn vanuit de voorzaal niet goed meer te zien.


Concertgebouwzaal vooraf de intrede van het Nederlands Philharmonisch Orkest

Mijn buurman zei dat een orkest als dit niet groter kan. Nou ja, Mahler heeft nog grote trom en klokken, Sjostakovits een kazerne aan slagwerk. Toch was ik het met hem eens dat de bezetting indrukwekkend is, al vanwege de wagnertuba's. Toen ik terzijde opmerkte dat de meester jammer genoeg eine Scheu had voor vrouwen zweeg hij. Dit deed mij even herinneren dat mej. Mariëtte de Vrieze moest kermen toen ik met haar een film zag over het sobere privéleven van Bruckner. Het was ook door mij ongepast nu met zoiets aan te komen doch vooraf het concert sprak ik al over hachelijk onderwerp (zie Annex). Hij sprak over een kathedraal, een altijd gebezigde term die ik het eerst hoorde uit de mond van mej. E. Bystérus Heemskerk op het voormalige Wagnergenootschap (te) Amsterdam op 26-11-1976. Er is gewoon geen beter woord.

In het tweede deel hoorde ik het fluwelen geluid der harpen pas goed. Deze spelen verder ook een rol maar echt hierop gelet heb ik niet en het is vanuit de voorzaal ook niet zo goed te zien anders dat het apparaat bij bespeling voorwaarts beweegt.

Als het adagio zal beginnen fluistert hij dat dit echt religieus is. Het heet ook an den liebenden Gott. Doorgaans zacht met meerdere felle momenten die getuigen van een emotioneel proces.

De finale is allicht luid en hard, afgewisseld met rustige muziek als opmaat voor het volgende. Bruckner is hard en zacht. De bezoeker weet dat hij nu waar voor zijn geld krijgt alhoewel hij daar op het moment zelve nog niet aan denkt.

Wel denk ik aan de contrabastuba. Dit goudkleurige apparaat dat loodzwaar moet zijn aangezien de bespeler vooraf de volgende partij het terzijde moet draaien, geeft de wonderlijk harmonieuze ondertoon welke mij altijd opvalt in Bachs Matthäus, welke tonen op zich al zo mooi zijn. Wel iets overheersend voor die bezoekers op het rechter podium.

De paukenist had een niet aflatende rol.

En dan de stilte, Marc Albrecht buigt naar zijn orkest en dwingt een kleine stilte af. Dit is bij de Matthäus norm doch hier niet minder, deze muziek is religieus! Spontaan is dat de bezoekers al beginnen te applaudisseren maar onderbreken verwonderd. Als dan de dirigent zich omdraait barst de dankbetuiging ten volle los. Ik ga nog niet direct weg.

Olga Martinova, concertmeester NPhO 16-1-2016. Foto ©Cor Bakker

Marc Albrecht, dirigent NPhO, 16-1-2016. Foto ©Cor Bakker



Annex
Dat het Concertgebouw ook kan werken als ontmoetingsplaats bewijze de volgende voorbeelden:

Allereerst de hierboven vermelde Brucknerbewonderaar niet zonder feitenkennis.

Een gepensioneerde vrouw die drie kinderdagverblijven heeft opgericht. Ik was al vroeg aanwezig en wachtte de opening af in de hal. Zij kwam naast mij zitten en we raakten in gesprek. Niet zonder nieuwsgierigheid maakte ik de opmerking dat voornoemd beroep heus niet meer mogelijk is uitgeoefend te worden door mannen. Onmiddellijk vermeldde ze de naam van die formidabele misbruikpedo en sprak over hem. Ik uitte mijn verbazing dat in Den Bosch die zwempedo jarenlang zo een vrij spel gehad heeft kunnen hebben, zij wist ook dat 'n man alleen opgesloten met kids niet meer kan. Vervolgens sprak ik in het kort over een recent ontdekt misbruikgeval op mijn school hetgeen niemand geweten heeft en derhalve Deetman ook niet. Maar dat verhaal werd toch even te lang voor een wachtkamer. Zij woont in Zeist en haar zuster aan de Van Leijenberghlaan.

In de Spiegelzaal zag ik Elsje een paar consumpties halen, ik herkende haar meteen. Dan ontwaardde ik Cor en kon op afstand zijn zachte stem horen. Beiden zijn Mahlerbewonderaars. Toen mijn wijn opgedronken was wandelde ik naar hen toe en werd meteen gezoend door Elsje. Ik maakte kennis met een ander kunstenaarsechtpaar van wie ik de man misschien ken van of voorheen Aemstelle of voorheen het VU-Exposorium.

Een spastische jongeman die woont in een aanleunwoning van Menno Simons met begeleidster. Ook ik werd indertijd door een theoretisch natuurkundige in Menno gevraagd om hem te vergezellen voor zelfs een serie concerten. Maar ik wilde geen verplichting aangaan en excuseerde mij.

Twee jonge vrouwen naast mij. De lange had een mannelijke uitstraling en lange benen. Het is dankzij de vacante plaats dat zij haar stengels kon zwenken en ik ook maar wij raakten elkaar niet.





















09 januari 2016

Ellie Lust en haar Vuurvogel

In deze week was mevrouw Lust, doorgaans woordvoerder van politie Amstelland, nu als privépersoon op de klassieke zender radio4 om haar muzikale voorkeur ten gehore te laten brengen. Met forse stem beweert zij dat De Vuurvogel van Igor Stravinsky haar ten zeerste behaagt vanwege de kracht die daaruit spreekt. "Er wordt alles mee gezegd", verklaarde ze zelfverzekerderwijs.


Dat moet ik wat toegeven, het is me een kabaal van jewelste en hard geluid lijkt immers kracht, nietwaar? Bij deze componist is een cacafonie gewoonte, dan nog in de niet meer onderscheidenlijke partijen door elkaar heen, eigenlijk zonder warme romantische harmonie. Een uitzondering is Apollon musagète dat als strijkorkest een welluidende klank voortbrengt zij het toch met overal dissonanten.

Ik heb de Rus dus nooit gemogen maar leerde hem niettemin al jong kennen en wel op de z.g. Jeugdconcerten in het Concertgebouw op woensdagmiddagen, gehouden voor middelbare scholieren te Amsterdam. Het bracht je in contact met de concertpraktijk met als principe dat de cost de baet voorafgaat. En met succes, ik kom nog geregeld in deze wereldvermaarde muziektempel. Het was in de jaren 1956-1958 dat ik daar frequenteerde en mijn ogen uitkeek hoe het in een symfonieorkest te werk gaat. Dat wil zeggen dat ik eerst een plaats had achter een pilaar (nu opgeheven) zodat een gedeelte van het podium aan mijn ogen werd onttrokken of je moest scheef gaan zitten maar het volgende jaar bevond ik mij op het podium. Hier zag je allen in hun werk, met als verbazingwekkendst dat een musicus afwisselend twee instrumenten bespeelde.  "Hoe kan dat?", vroeg ik een scholier die antwoordde met: "Dat is compositie."

Welnu, de Vuurvogel maakte best indruk op mij en sprak daarover ten huize van mijn klasgenoot Frank Huis in het Veld, zoon van een onderwijzersechtpaar. Een muzikaal gezin met piano, in de vrij chique Niersstraat, waar Frank alle stadia van muziekstudie heeft doorlopen. De moeder bevestigde dat deze compositie mooi is en de anderen zullen dit beaamd hebben. Maar ik dan?

Ik was als jong mens vervuld en verzot op Bach, luisterde goed, kon zowat alle noten meezingen of -neuriën.  Bach was mijn leven. In de passietijd beluisterde ik zowat met mijn oor aan de luidspreker  van de ERRES-radio (die bezit ik nog!) de Matthäus, om vervolgens de buitenlandse middengolfzenders af te struinen voor nog meer. Ik kreeg er nooit genoeg van. Mijn moeder duldde dit alles, alhoewel in mijn studeerkamer toch wel hoorbaar elders in huis. En dan in het Concertgebouw zo een Phoenix voor het eerst aan te horen, ik was eigenlijk sprakeloos.

Stravinsky verdween geleidelijk uit mijn belangstellingssfeer i.t.t. Béla Bartók wiens Muziek voor strijkers, slagwerk en celesta (alle drie eigenlijk slag-werk!) mij wel bij bleef maar dat ik zelden op de radio hoor. Totdat ik om mijn 50e Le Sacre aanhoorde om na het slot een hysterisch applaus met gegil en gekijs te vernemen. Ik was verbaasd, wie doet er nu zoiets? Jaren heb ik volgehouden zijn composities te bekijken maar het gelukte mij niet hen te omarmen. Ik gaf het op en blijf nogal fanatiek als ik een blaasorkestje hoor met staccatogetoeter onmiddellijk naar de radio te hollen en mompelend (ik zeg niet wat) een andere zender op te zetten.

Ik had het over Le Sacre du printemps..., alwaar de strijkinstrumenten uniekerwijs letterlijk als slagwerk gebruikt worden. Mevrouw Lust had hier nog meer kracht in kunnen zien.















08 januari 2016

Pierre Boulez's Pli selon pli

Boulez's compositie Pli selon pli staat me nog bij.

Ik hoorde haar op de radio voor het eerst op zondag 22 juni 1980, dat is 35½ jaar geleden, voor sopraan en orkest.

De fraaie naam met welluidende klank deed me gegevens noteren voor later. Dit moment is nu aangebroken. De betekenis is Plooi na plooi, alsof, volgens de toenmalige beschrijving vooraf, nevel na nevel optrekt en een weids landschap zich voor het gezichtsveld van Brugge zich opent. Het werk is gebaseerd op gedichten van Mallarmé.
Echter het dichtwerk afgezien van Baudelaire is nooit zo in mijn belangstellingssfeer geweest in mijn bestudering van Franse boeken zodat deze poëtische nevelen nog hangen.
Als conceptietijd wordt 1957-1962 aangegeven. Boulez was dan in de dertig.

Ten tweeden male beluisterde ik Pli selon pli zevenentwintig jaar later op woensdag 13 juni 2007, ditmaal sopraan en (alleen) percussie.

Doch ken ik Boulez ook van Wagner. In het Wagnergenootschap van Amsterdam (nu: Nederland) kwam de dirigent zeer veel ter sprake wegens zijn dirigentschap van de Ring. Patrice Chéreau die de regie voerde en Harry Kupfer met enscenering. Deze laatste was medio 70er zo vriendelijk zelfs naar Amsterdam te komen voor explicatie van zijn gedachten, tezamen met Hartmut Haenchen die weliswaar niet in Bayreuth werkte doch desalniettemin goede dingen kon zeggen. Deze laatste sprak toen nog uitsluitend Duits. Eerst eind 90er dirigeerde Haenchen zelf de Ring in Amsterdam, waarmee voor het eerst sedert begin XXe eeuw in den lagen landen een integrale uitvoering werd gegeven. De kritische stemmen veler tientallen jaren ten aanzien van de persoon Wagner waren (eindelijk) verstomd.
Om terug te komen op de Boulez-Ring kan ik zeggen dat deze onafgebroken norm is gebleven bij de oudere wagnerianen. Deze zullen zich nadien steeds kritischer gaan opstellen zodat er geen jaar voorbij gaat of het applaus wordt ingewisseld voor een half uur boe-geroep. Als dan de komende jaren een zonderling kunstenaar die ongestraft als kunst de fascistengroet brengt de regie gaat voeren vrees ik dat er van het Festspielhaus niet veel meer zal overblijven dan een berg as.

Over Boulez dus niets dan goeds. In diverse aandacht op de radio werd gezegd dat hij een boude uitspraak deed over het opblazen van de operatheaters in Frankrijk. Dit kwam hem te staan op een kritisch onderzoek naar mogelijk terroristische beraming. Doch is dit goed afgelopen.

De echte vernieuwing gaat nooit zonder moeite en pijn. Een genie kan daarboven staan en blijven.
Boulez is gestorven te Baden-Baden op dinsdag 5 januari 2016.