Alisa Weilerstein met Dmitri Sjostakovitsj Celloconcert nr.1 in Es, op. 107 (1959) Concertgebouw 13 mei 2017

Het is de derde keer dat ik Alisa Weilerstein hoor en zie optreden in het Concertgebouw te Amsterdam: 

De Amerikaanse celliste Alisa Weilerstein in het Concertgebouw te Amsterdam op 16 maart 2015

Alisa Weilerstein met het EUYO op 13 augustus 2015 in het Koninklijk Concertgebouw te Amsterdam

 

 Maar voor het zover is heb ik nog enige belevenissen:
1. Wandeling Museumplein.
2. Half uur wachten
3. Interview met Joshua Weilerstein.
4. Celloconcert van Sjostakovitsj.
5. Ontmoeting in de Spiegelzaal.
6. Wandeling om bij te komen.
7. De Radio-opname
8. Toekomst

1. Wandeling Museumplein.
Ik was een uur te vroeg, gedacht dat voornoemd interview eerder zou plaatsvinden. Maar een uur wachten in de hal is me te saai zodat ik een half uurtje ging wandelen over het Museumplein. Er ontstond een zekere oploop van belangstellenden voor een zangmanifestatie. Aldaar waren meerdere Nederlandse vlaggen te zien, Indische mensen en zittende vrouwen die op gedempte toon zongen met 'n vlag in hun midden en met begeleiding van een recorder orkestje. Ontzettend veel gefotografeer en gefilm. Ik hoor meermaals het woord Indonesia. Dan zegt iemand Molukkers. Het blijkt een manifestatie te zijn voor vrijlating van politieke gevangenen, dus een politieke bijeenkomst. Daarvan ben ik niet gediend, dus ga ik weg.

Dan zie ik langzaam over het fietspad een politiebusje aanrijden die halt houdt op gepaste afstand.

2. Half uur wachten
Hoe fijn een gezellige babbel te hebben om de tijd te doden. De heer was net als ik bij het eerste officiële optreden van Bernard Haitink geweest met de 7^e van Bruckner waarin ik voor het eerst de vermaarde Wagner tuba's heb gehoord en gezien. Het concert was voor ons beiden een buitengewone belevenis.

3. Interview met Joshua Weilerstein
Vooraf werd door Marije Bosnak een gesprek gehouden met Joshua Weilerstein. Gemoedelijk gekleed in shirt of overhemd gaf hij een hulde aan zijn zuster. "Zij is niet bang", verklaarde hij nadrukkelijk en dat zegt wat! Beiden komen uit een muzikale familie en hebben dus heel wat meegekregen. Ook zei Joshua wat over het huwelijk van Alisa die verleden jaar gehuwd is met een Venezolaan. Niet vertelde hij dat bij de huwelijksvoltrekking iets Joods aanwezig was, wat niet veel meer voorstelt dan dat 'n buitenkerkelijke protestant of katholiek nog iets van zijn jeugd reminiscenseert.

Joshua Weilerstein

Twee rijen leeg - een vorstelijk uitzicht

4. Celloconcert 1 van Sjostakovitsj
Het is lang geleden dat ik dit concert heb gehoord. Kan zijn dat het een feestelijke bijeenkomst was met koningin Beatrix waarbij haar huisvriend Mstislav Rostropovitsj in dit concertgebouw de twee cellowerken achter elkaar speelde.

Al de eerste tonen tonen de krachtdadigheid van de celliste maar het wordt steeds erger. Joshua had al gezegd dat er een solo van zo'n acht minuten zal komen waarbij, naar blijkt, de dirigent alleen maar hoeft te wachten. Er wordt over de snaren met een wildheid gesproken, soms geschreeuwd, met tussen door zoete pizzicati. Het zal doorleefde woede en onmacht van de componist geweest zijn doch zulke interpretaties zijn altijd speculatief. Merkwaardig is dat het orkest geheel andere muziek ten gehore brengt dan de cello, het lijkt wel of beide met elkaar botsen. Althans zijn het geen aangename harmonieën die je gewend bent.

Alisa Weilerstein dankt

Na afloop is het applaus daverend en moet de soliste in haar kardinaalkleding tweemaal terugkomen.


5. Ontmoeting in de Spiegelzaal
Opeens wordt ik in de pauze door Elsje aan mijn mouw meegetrokken. Cor begroet mij en ik geef de dame een zoen. Wat een verrassing het kunstenaarsechtpaar te zien op deze avond die toch geen Mahler of Bruckner heeft! Het een fijn gevoel ging ik terug naar mijn plaats. Een tweede verrassing dat mijn buurman mij een compliment gaf voor mijn avondkleding.

Het Nederlands Philharmonisch Orkest

6. Wandeling om bij te komen
Dat moest wel, meteen opstappen is te moeilijk. Ik maakte een rondje om het Concertgebouw heen en stapte langs de verlichte etalages aan de Van Baerlestraat.

Dan ging ik naar de Beethovenstraat en pakte de 5. Tot mijn schrik was die stampvol terwijl ik meestal in een relatief lege tram stap als de massa al weg is. 

7. De radio-opname
Deze was op maandagavond van de opname zondagmiddag. Ik had alles goed voorbereid maar miste toch een stuk van het celloconcert aangezien John Adams nu achteraan werd gegeven. Een ontzettende spijt maar een gedeeltelijke opname hoort eigenlijk niet thuis in mijn muziekbibliotheek. Het beste is te wachten tot Alisa wederkeert.

Van de Symfonie 2 in e, op. 27 (1906-07) van Sergei Rachmaninoff maak ik geen beschrijving anders dan dat de tuba van het Nedphil ditmaal prachtig was.

8. Toekomst
Voor het seizoen 2017-2018 heb ik geen plannen, als vrij man altijd bezwaarlijk, maar ik zie wel.

J.S. Bach De "Meezing"-Matthäus-Passion in Het Concertgebouw te Amsterdam op 6 april 2017

De tweede "Meezing"-Matthäus Passion maar nog beter!

De plaatsen werden alvast bezet door de Meezingers, te weten de koorleden van het Zing en beleef-koor, allen in keurig donkere kledij. De heren had ik al gezien in de Spiegelzaal, een enorm geroezemoes en mij verbaasd over hun prachtige kledij. Het is beslist geen smoking maar donker kostuum met knoopbedekt overhemd en strik. Ik zelf heb een smoking met zijden revers en biezen broek maar had dit op deze avond echter niet aangetrokken. Aangezien de heren allen exact dezelfde outfit hadden vermoed ik een centraal inkoopadres?

Er zijn duidelijke verbeteringen met de eerste "Meezing"-Matthäus-Passion, die van 1 april 2015: allereerst de keurige kleding en het Nieuw Amsterdams Kinderkoor.

De dirigent, Boudewijn Jansen verklaarde vooraf nog nooit zo een groot koor gedirigeerd te hebben.

Zing en beleef-koor links

Zing en beleef-koor midden

Zing en beleef-koor rechts

Vervolgens treden de leden van het Toonkunstkoor Amsterdam binnen en zetten zich links en rechts binnen de orkestruimte.

Toonkunstkoor Amsterdam rechts

De solisten en dirigent treden binnen.

Solisten en dirigent

Maar het verbluffendste geschiedt zonder dat ik hun binnenkomst opgemerkt had: het Nieuw Amsterdams Kinderkoor was gezeten vooraan, links en rechts. Bepaald een unicum. De jonge zangers en zangeressen hadden allen donkere kledij met een cumberband. De kleintjes zaten vooraan, de langere achter. Allen hebben gedurende de eerste helft constant geconcentreerd in houding gezeten. Ook met de grote koralen zongen ze gedeeltelijk mee.

Nieuw Amsterdams Kinderkoor rechts

Nieuw Amsterdams Kinderkoor links

Alle solisten vond ik schitterend.
Johannette Zomer, sopraan met een vlijmscherpe toonzuiverheid.
De alt (naam niet bekend) zong met bewogenheid en charme.
Peer Gijsbertsen, tenor en Frans Fiselier, bas mooie stemmen.
Erik Slik, tenor evangelist, had een iets zwakke stem.
Christoph Prégardie, tenor maar hier de baspartij, een volmaakte stem voor de Christus. Anders dan de voornoemden trad hij niet op de voorgrond.

In de zaal werd niet hoorbaar meegezongen, anders dan ik die met de koralen mee-neuriede. Menig bezoeker filmde naar hartenlust en zelfs een voor mij heeft hele stukken audio opgenomen.
Aan het armgezwaai zat er heel wat familie van koorleden in de zaal.

Het Concertgebouw Kamerorkest (vorig maal was het andere) viel allicht wederom op door de briljante fluiten. De opstelling was zoals gewoonlijk bij de Matthäus in twee delen. Links de blazers. Nogal midden de gamba

en daarachter de cello. 

De basviolist was ongewoonlijk gezeten, de bas had derhalve geen staartpen en nog fraaier de stemsleutel was geknikt als ik het goed gezien heb, want ik heb een tijdje gezocht waar deze musicus zich bevindt. In het midden het fraaie kistorgel.

In het rechterorkest bevond zich het klavecimbel, continu spelend maar vaak onopvallend (foto boven).

Het koor was zoals vroeger schitterend. Samen met het meezingkoor was er een volume dat ongekend is en alleen in een concertzaal gehoord kan worden. Wellicht door de reflectie van het volle geluid was er soms een fractie maatverschil maar ik kan mij vergissen.

De dirigent Boudewijn Jansen heeft een meesterwerk afgeleverd en verdient opneming in het Guinness!

Solisten en dirigent

Solisten en dirigent

Ook de cursusleider Hans Veldhuizen deelde in de dank van allen.

Moeten we nog bijkomen van zo een avond, ik wil nog niet weg. Even nog een babbel en dan maar naar buiten voor de sigaar.


Zie ook:

J.S. Bach De "Meezing"-Matthäus-Passion in Het Concertgebouw te Amsterdam op 1 april 2015

De Matthäus-Passion o.l.v. Ivor Bolton 18-3-2016

Friedrich Griese - studie

Bio-, bibliografisch en kritisch documentonderzoek en kijk op zijn tijd van de romancier

Friedrich Griese (1890-1975),

op basis van het manuscript 31 januari 1979.  Boekvorm DIN A4, 167 pagina's (maart 2017).

Privé-uitgave, niet in de handel.

GRIESE INLEIDING


Wij hebben de eer onze tekstkritische studie over de Duitse letterkundige Friedrich Griese voor te leggen.

Het betreft de privéstudie aan de UB 1976-1979, met aanvullende documentatie uit heel Europa.

Het is geen leesboek, eerder een naslagwerk of bibliografische encyclopedie.

Het lijdt geen twijfel dat doelbewuste afstand gehouden is geworden tot de talrijke vermeldingen van vreemde namen en zwaarwichtige woorden uit de vooroorlogse Duitse tijd doch laten wij de schrijvers en zijn critici ten volle aan het woord komen echter niet zonder becommentariëring. Alles dient de investigatorische belangstelling.

Met gestrengheid hebben wij de manuscripttekst getypt zoals hij in 1978/9 geschreven geworden is teneinde de authenticiteit te waarborgen. Slechts hier en daar zijn kleine correcties en aanvullingen aangebracht en die moeten kunnen.

De gegevens zijn voor de periode na 1979 niet geactualiseerd, het boek is dus een tijdsdocument.

Het boek is niet geschikt voor iedereen aangezien minstens verwacht wordt een voorkennis te beschikken over de Duitse tijd, letterkunde en toenmalige cultuur alsmede over de jaren na de WOII. Minder krijgskunde dan politieke geschiedenis en cultuurpolitiek. Daarom is het ook niet in de handel. Onze studie is bestemd voor instituten van universiteiten en voor oudere personen onzer persoonlijke keuze.

Mailto: J.A. Heitmann
             AMSTERDAM

Een Koopermoolen die plots ophield met draaien

Nu ik een opname gehoord heb van Henk Elsink die Wim Sonneveld ontvangt moet ik zeggen dat die twee perfect samenwerkten. De bekende liedjes doen goed.

Elsink trad op in zijn eigen theater + restaurant De Koopermoolen aan de Warmoesstraat. Na vele jaren ging de zaak in de 70er failliet en maakte hij een doorstart. Of liet hij failliet gaan? Ik vond dit maar raar zijn crediteuren in de koude te laten staan. En willen die dan wederom nog wel zaken doen?

Misschien was hij op zijn 53e vermoeid geworden en zocht hij een escape. Dit moet hij verricht  hebben als schrijver van thrillers, zo ik las. Inderdaad is jezelf beschermen een goed principe want het hart van collega Wim ging er op zijn 57e mooi aan onderdoor. Ze spreken wel de kaars niet aan twee kanten aansteken.

Elgar 3 maart 2017 met het KCO o.l.v. Sir John Eliot Gardiner

Weer naar het Concertgebouw. Van afstand zie ik het verlichte bouwwerk en smul nu al van de heerlijke sfeer binnen. Het is een andere wereld, hemelse wereld.

Het Concertgebouw vanaf het Ravensbrückmonument Museumplein

Als ik eenmaal gezeten ben in een nog aardig lege zaal krijg ik een verbazing dat de onbemande basviolen links op het podium staan opgesteld. Ik maak een opmerking tot mijn buurman die mij verklaart over een "Duitse opstelling". Dit blijkt inderdaad waar te zijn.

Vooraan van ltr: Eerste violen, altviolen, celli en tweede violen. Deze laatste zijn nu goed te zien!
Daarachter van ltr: Basviolen, harpen, hout, koper.
Achteraan van ltr: Slagwerk met tamboerijn, triangel, bekkens, grote trom en pauken.
(Orgel.)
De dirigent staat eigenlijk links van het midden en rechts naast hem is plaats voor de zangeres.

We zien het podium volstromen, veel vrouwen. Nog nooit zijn de tweede violen zo goed te zien geweest. Het wachten is op de dirigent Sir John Eliot Gardiner CBE, die toevalligerwijs precies een week ouder is dan ik. Dit is toch mooi geregeld van boven, nietwaar?

Opvallend dat vier Japanse girls op de podiumtrap de orkestplaatsen nauwkeurig bekijken. Ze hebben allen gitzwart halflang kapsel en witte rokken.

Als Eliot Gardener de trap afdaalt blijkt hij een forse man te zijn.

Onverwacht voor een Engelsman. Hij heeft een rechte rug, klimt zonder moeite. Voordeel is dat de muziek van Elgar zware grote lijnen heeft, de bewegingen van de dirigent zijn navenant.

Elgar - Ouverture Cockaigne, op. 40 'In London town' 
Eigenlijk zonder al te veel inleiding komt de muziek in volle kracht opzetten, we zitten midden in de drukke stad. Soms felle passages, dan weer tot rust komen. Alles is melodieus. De harpen kan je soms een tokkel horen geven, het orgel speelt constant mee maar het is op zich niet te horen, de pijpen vermengen zich met het volumineuze geheel. Het verschaft de Elgarmuziek een wondervolle bas-basis. Opvallend ook de soms opstijgende klank waarop deze plots afgebroken wordt. Dan komen ze allen weer opzetten. Het is een spanningstrekker.

Mahler - Rückert-Lieder 
De schitterende Zweedse zangeres Ann Hallenberg (1967), mezzosopraan, komt op, ze wordt hartelijk begroet. Ze heeft een klein partijboekje. Het gehele werk zal uiterst beheerst en soft worden, heus geen Elgar-volumineuziteit. Soms iele klanken, soms bijna stil. De zaal is ook muisstil. Ze begint een hele tijd met beheerst volumen, dan komen er krachtigere zangklanken. Ik geloof toch echt maar vier van de vijf Lieder.
Dan komt de Um Mitter Nacht. De zangeres gaat midden in het orkest op 'n lege plaats staan. Haar zachte zanggeluid mengt zich met de iele klanken van de orkestleden. Wat een vondst! De zaal is volkomen stil. De nacht is stil. Het is 'n levenseinde. Steeds deze drie woordjes, zacht, iets meer en dan weer zacht een kabbeling, het is een betovering. Blazers in solo geven soms zachte klanken, de zangeres zingt onverdroten door. Als het uit is kunnen we even adem bijhappen.
Het laatste lied ben ik vergeten.

Elgar - Tweede symfonie in Es, op. 63  
Slechts wat noten ken ik van deze tweede symfonie, het is een weinig gespeeld werk. De eerste is me goed bekend, de zware thematiek met lange lijnen en die begint met een soort treurmars. De derde is voltooid door meerdere competente muziekkenners. Nu dan de tweede die mij dus een hernieuwde kennismaking betekent o.l.v. een geboren Engelsman.
Wat een merkwaardig begin: de violen maken een kort glissando waarop het gehele orkest volgt met een totale bezetting. Steeds meer zullen deze glijders vertoond worden, als alle musici dit doen geeft alles een bazareffect. Steeds weer de afwisseling van pia en tutti. Er is weinig nazingbare melodie in te ontdekken maar het geheel blijft een fascinatie. Er lijkt geen eind aan te komen, de verbeelding van Elgar is onuitputtelijk. Men zou de symfonie oneindig kunnen herhalen, niemand die het merkt.

Het applaus is overweldigend en dat na Haitink op 16 februari al. Eliot Gardener moet tweemaal terugkomen. Zondag hierop is de uitvoering rechtstreeks die ik heb opgenomen.

Sir John Eliot Gardiner CBE - dirigent

Lees ook: Elgars Enigma-Variaties

Bruckners 7e met het KCO o.l.v. Bernard Haitink, donderdag 16 februari 2017

Toen na het langdurig slotapplaus de maistro Bernard Haitink jammergenoeg eindelijk wegbleef, wisten wij nog niet dat de locoburgemeester de formidabele prijs Commandeurschap in de Orde van de Nederlandse Leeuw ging uitreiken. Dit vernam ik niet eerder dan in het radionieuws in de nacht.

De immer indrukwekkende gevel

Al voor het begin had ik een fijne babbel met mijn buurman. Hij kende Wagner en antwoordde lid te zijn (net als ik geweest) van het Wagnergenootschap, echter de 70^er niet gekend te hebben met Dr. Herman Hoelen als voorzitter. Daarover vertelde ik hem wat meer. Maar ook van Bruckner wist hij veel en onze kennis ging gelijk op.

Ik zag geen batterij aan microfoons hangen. Dan lijkt het er op dat de uitzending op zondagmiddag 19 februari (14u) een rechtstreekse uitzending zal worden. Ik was donderdag erbij!

Uitgevoerd worden:
Claude Debussy Prélude à l'après-midi d'un faune
Claude Debussy Trois nocturnes
Anton Bruckner Symfonie nr. 7
Programma

De uitvoerenden:
Bernard Haitink, Eredirigent, chef-dirigent 1961-1988
Nederlands Kamerkoor (dames)
Het KCO.
Ik kon het niet laten de uiterst rechtse zangeres met rood haar op te merken. 

De Prelude was overal zacht en soft. De beroemde fluiten die telkens weer opkomen. Dan de onverwachte wending na de ogenschijnlijke melodie die uitnodigt tot een ander hoofdstuk. Opmerkelijk de bassisten zo voorzichtig te zien spelen, soms een kleine toon en veelal een tokkel.
Er volgde een kort applaus. 

Debussy met de twee harpen

In de Nocturnes was het begin eveneens zacht. Nu viel op dat de dames links en rechts van het orgel eigenlijk in stereo-opstelling waren met een afzonderlijke partij. Nooit geweten vanuit de uitzendingen op de radio! Maar dan zie je evenmin de uiterst rechtse met rood haar.
Ook hier weer omfloerst spel tot dat het feller wordt. Maar dan nog zacht want de acht bassen blijven ondergeschikt in de volumevorming. De dames komen nu goed los en zingen, zonder woorden, een forse hoeveelheid melodie. Elke herhaling is weer even mooi.

Na de pauze de pièce de résistance: Bruckners 7e. Zowat elke noot ken ik hiervan en zie de herkenning als een bevestiging van mijn genotswereld. Mijn buurman moet deze muziek ook grondig kennen. We zien links achter de vier Wagnertuba's plaatsnemen, kopergele instrumenten die je stevig moet omarmen. 

Vier wagnertuba's

Het blijkt dat deze of met zijn vieren, of tweeën spelen en dan nog twee verschillende partijen. De klank die hieruit voortkomt is van een weldadige hemelse warmte, mijn buurman had er  prachtige woorden voor. De bassen kunnen nu hun volste kracht tonen, de celli doen zichtbaar de uiterste moeite gezamenlijk op te trekken. Trompetten waren niet zichtbaar, de trombones wel die over de hoofden van de musici direct mijn richting inblazen. De zilveren tuba was in maat, dit i.t.t. tot die in het NedPhil waar deze naar mijn domme idee immer net even te laat is, maar dat kan een kwestie geweest zijn van accoustiek.
Brucker is van oneindige herhaling maar elke keer is het prachtig.
De dirigeerwijze van de maistro is rustig, de bewegingen zijn minimaal, Soms laat hij de vingers van zijn linkerhand trillen. Hij buigt wel voorover, links en rechts. Ik zag geen aanwijzingen voor het koor of het moet een mij ongemerkt vingerteken zijn. Maar deze girls zijn dan ook bester klasse.
Het eind voel je aankomen, spijtig dat het voorbij gaat. En dan... breekt het stormachtige applaus uit, waarbij de maistro 2½ maal moet terugkomen. 

Haitink feliciteert de aanvoerder celli

Als hij wegblijft is het voorbij. De zaal verlatend zie ik de glanzende hobo van dichtbij; wat een kunstzinnig apparaat.

Bewijs van toegang

Dan met 'n sigaar naar huis.
















 

Sluipmuziek op NPO Radio 4 klassiek is ziek

Sluipend wordt tussen de klassieke muziek 'n Noord-Afrikaans jengelmuziekje gegooid. Het vindt plaats op NPO Radio 4, zonder al teveel commentaar. Nu zijn er Joodse componisten van wie wel informatie wordt gegeven, zeker voor componisten en musici gerelateerd aan WOII. Maar nu is er een van directiewege belangstelling kweken voor niet-Westerse muziek. We hebben op deze zender evenmin Japans of Indiaas. Het is derhalve een waarlijk sjoemelen in doelstelling en beleid waarvoor dit radiostation is opgericht, de 80^er, met o.a. Rudy Kousbroek als initiator.

Normen en Waarden

Weihnachtsoratorium van J.S. Bach in het Concertgebouw o.l.v. Trevor Pinnock

Op Eerste Kerstdag 2016 werden de cantates IV, V en VI uitgevoerd door het Concertgebouworkest, het Nederlands Kamerkoor en vier Duitse solisten. De leiding had de Britse barokspecialist Trevor Pinnock.
BWV 248 (1734-35) nrs 36-64.

Marlis Petersen sopraan, Ursula Eittiger alt (eigenlijk mezzo), Trevor Pinnock op de rug, Daniel Behle tenor en Michael Nagy bariton.

In 1966 was ik al aanwezig met Theo van der Bijl met het KCOV. Een wild slaande dirigent, met sisgeluiden en wolkjes speeksel.

Hier nu speelde Trevor Pinnock de klavecimbel continuo, staande. Geen baton aangezien hij ook moest spelen. Op de tv geleek het alsof hij op een hoge stoel zat. De partituur moet met de linkerhand worden gebladerd zodat hij enige basmaten doet missen. Leo van Doeselaar kistorgel die ik ook zag in de Matthäus o.l.v. Yvor Bolton.

De drie cantate's werden zonder pauze uitgevoerd.

Indrukwekkend het Nederlands Kamerkoor met grote discipline. Het koraal 59 Ich steh an deiner Krippen hier werd zonder voorgehouden muziekboek gezongen en dus des te indrukwekkend.
Het KCO in kleine bezetting.
De hobo en oboe d'amore kregen extra aandacht.
De dirigent gaf een fraai boeket aan de dame in het orkest.
Ik heb een digitale opname van 150MB.

Parsifal DNO op vrijdag 9 december 2016 in het Muziektheater Amsterdam

Eindelijk is een lange wens in vervulling gegaan de Wagneropera Parsifal in den lijve te zien. Wat heb ik hem in veertig jaar al niet gehoord, wat heb ik al niet over hem gelezen; ook bezit ik de orkestpartituur.

Maar al bij binnenkomst op deze première vrijdag de 9^e december 2016  vernam ik dat er een wijziging zo komen. De start was dan ook een half uur later.
Ik genoot maar van een cheesecake:

Cheesecake in de stilte

Eenmaal gezeten zeide de vrouwelijke functionaris dat de Duitse zangeres Petra Lang (54) voor de rol van Kundry zich om 12 uur ziek gemeld heeft…

Wat nu?

Nu zie je eens wat organisatie is, tegenwoordig alles internationaal verband. De hele muziek is internationaal.

De Duitse Alexandra Petersamer (eigenlijk mezzo) zong de rol van Kundy in de 1^e acte maar dan wel vanaf de bladmuziek rechts in de coulissen. De toneelrol werd gespeeld door de vrouwelijke assistent-regisseur Astrid van den Akker die niets hoefde te zeggen maar wel de rol over de vloer kent. Met de meeste opera’s van Wagner is dit statisch. Onmiddellijk hierna moest zij ijlen naar het Concertgebouw ('waar alles mooier klinkt') ook Wagner zingen. Kan het nog gekker? Ja, lees:

Gedurende deze acte zat Elena Pankratova nog in het vliegtuig uit Zürich! Op tijd was zij hier voor de tweede acte waar zij in de rol voor Kundry tot een hoogtepunt komt. Zij speelde zelf te Bayreuth deze rol al dit jaar.

Ik gevoelde me superfit en dronk natuurlijk een rode wijn in de twee pauzes.

Jos Heitmann

Maar de foto’s na afloop zijn voor ‘n gedeelte mooi mis omdat ik toch ook moest klappen en even (maar) mijn Nokia in de mond stopte. Dus werd de lens nat, zo logisch is het. Ik had er echt niet aan gedacht.

In dit weekend moet ik mijn manuscript voor mijn boek uittypen, dan kan ik een kritiek voor de opera schrijven.

Toen ik thuiskwam bleek een mail te zijn gestuurd, zoals ik van mijn buurman al vernam:

(SEE ENGLISH TEXT BELOW)

Geachte heer Heitmann,

Tot onze grote spijt kan Petra Lang, die in Parsifal de rol van Kundry vertolkt, door ziekte niet meewerken aan de voorstelling van vanavond. Het verheugt ons dat sopraan Elena Pankratova bereid is gevonden de partij te zingen. Assistent-regisseur Astrid van den Akker zal acteren in de plaats van Petra Lang.

Doordat mevrouw Pankratova pas in de loop van deze middag uit Graz in Amsterdam is aangekomen, zien wij ons genoodzaakt de voorstelling later te beginnen:

    Verwachte aanvang voorstelling - 18:00
    Verwachte eindtijd voorstelling - 23:00
    Pauzes om 19:40 en 21:15
    Start inleiding - 17:15
    Start dinerarangement - 16:15 (ongewijzigd)


Wij vragen om uw begrip en wensen u een mooie uitvoering.

Nationale Opera & Ballet

De opera.

Al in het begin was er iets raars: een staketsel aan latten, trappen en plateaux waarop later zangers plaatsnemen. Niets van 'n indrukwekkende graaltempel. Al dat hout doet eerder denken aan een speeltuin voor kids. Doch ook in de Meistersinger was een podium ook vol hout en gaf ik daarop kritiek.

De doodvallende zwaan was een grote pop die met een plof op de grond kwam, goed op tijd.

Dat kwam Amfortas ten tonele, een gebogen naakte man met een lendendoekje. Het is me een toneelkostuum van minimale schoonheid!

De Parsifal een gewone jongeman.

De monnik Gurnemanz, een schitterende stem, maar niet in pij of waardig costuum, eerder een stofjas voor 'n magazijn.

Kundry dus de vervangster in een gewoon jurkje. Uiteraard wist ze goed de weg maar dat heeft ze dan ook zelf laten repeteren.

De twee remplacerende zangeressen stonden rechts tussen de coulissen met bladmuziek.

Afwijkingen tov de originele partituur: 

Geen monumentale graalburcht;

Geen Klingsorburcht die instort;
Geen speer door de lucht die Parsifal opvangt;

Geen heilige Graal;

Geen Titurelsarcofaag;

Geen monnikskledij;

Wel frappant:

De enorme convexe spiegel met projectie waarin vaak de armen van de dirigent.

De graalridders in donker costuum tegen een donkere achtergrond, wel dubbelop dus.

De vele bloemenmeisjes waarin slechts zes zangeressen in schitterende jurkjes.

Costuum Bloemenmeisje

Zoals gewoonlijk is het koor van Nationale Opera fenomenaal.

En de dirigent Marc Albrecht idem, wat een prestatie zo een lange tijd de leiding te geven!

Het applaus was korter dan  gewoonlijk.

Het is een probleem tegen zoveel kosten toch niet dat te zien wat je verwacht. De ziekte van een hoofdpersoon is allicht niet vatbaar voor verwijt en de organisatie een staaltje van geweldig improviseren maar toch is een volgende opera niet zo in de planning meer. De oude Wagnerkennissen verklaarden vroeger al niet naar de opera te gaan aangezien het toch nooit is wat je wilt. Zonde van je geld kan ik niet zeggen maar wel nadenken wat je nog zal boeken.

Dankbetuiging. Foto Jos Heitmann met correctie door Cor Bakker.

 

Zie ook:
NRC 13-12-2016

 

De Reve Tapes onthuld

Op de sterfdag van Boudewijn Büch de 23^e november 2016 werd in de Bijzonder Collecties van de UvA verslag gedaan van de onthulling en inhoud inzake de Reve Tapes, welke zich sedert 1985 bevinden in de UB.

Ingepakt door Büch in deftig papier, lint en lak. Toestemming te openen een dag na het overlijden van Gerard Reve. Het woord intervieuw is geschreven met een foutieve letter u.

Het ontstaan dezer Tapes voert terug naar 14-11-1981 als Reve aanbelt bij de Keizersgracht 40. "Dag  jongen!" Aldaar is Büch in voorbereiding voor een interview met Boas voor Folia. Reve moet en gaat weg.

Maar de briefcorrespondentie doet de rest. Briefhoofd als Lief 'geil beest en Lieve Boudewijn.

Eind 1981 stelt Reve voor tegen ƒ3000 een interview te laten afnemen. Büch laat sponsoren Het Parool en de KRO.

Het interview vindt plaats te Schiedam op 5-1-1983, in Reve's Nederlandse woning, Met Reve, Büch, de journalist Blaise en Schafthuizen voor de koffie en genever. Ze praten 9 uur wat 5 tapes van 4 uur opname oplevert. Reve's provocatieve uitspraken irriteren Büch, waarna deze op zaterdag 15-1-1983 een uitgebreid artikel in Het Parool schrijft met de titel: Gerard Reve is het grotendeels eens met God.

Op maandag is de landelijke pers verbolgen over Reve's uitspraken, o.a.Jan Blokker. Hoofdredacteur Gortzak (die afwezig was) excuseert zich op woensdag met "Reve is een fascist!" Büch zegt later "NSB'er".

Verbolgen reacties maandag

De KRO weigert uitzending. Maar in de Alles is Anders Show verklaart Reve aan Van den Heuvel dat zijn beweringen uit het verband zijn gerukt. Dit nu, is sinds 23-11-2016 een bewezen leugen.

Büch en Reve zijn voorgoed gebrouilleerd. In De Tijd 4-2-1983 geeft Büch zijn afscheid van Reve.

De Tijd 4-2-1983

In 1985 schenkt Büch de verpakte en verzegelde tapes aan de UB.

Tijdens een MuseumCamp medio juli 2016 in het Allard Pierson wordt de enquête gehouden of de aanwezigen tégen of vóór opening zijn? 182 stemmen voor, 113 tegen waardoor de opening besloten is. De directe aanleiding is de biografie van Büch door Eva Rovers die op opening aanstuurde. De erven van BB gingen accoord.

Op 8-9-2016 gaan Marike Van Roon (Hoofd Bijzondere Collecties) en Rovers (biograaf)

Eva Rovers

Marike van Roon

per taxi naar een speciaal Studio waar met grote omzichtigheid door deze het pakket wordt geopend en de banden voor beiden worden gedraaid met voorzorgshalve onmiddellijke digitalisering. Tot opluchting zijn de opnamen helder. Foto's.

Het lint doorgeknipt

Klaas van der Hoek (conservator en lezer van het weblog van Huub Mous) laat na een inleiding een viertal fragmenten horen. Het geluid was door laptop wat te zwak gezet maar dan nog hoor je Büch op de achtergrond maar Reve duidelijk vooraan. We zijn na voornoemd beide dames nu de eersten in de geschiedenis die dit meemaken.

Het eerste fragment
'Thema is de basis voor schrijven', stelt Reve. Voor Mulisch macht, voor Wolkers (heb ik niet verstaan), voor Hermans identiteit en voor hemzelf verlossing.

Het tweede fragment
Gaat over de alcohol, zijn delirium tremens en ziekenhuisopneming. Drie dagen vreselijke angst, ingespoten. Het is alsof hij zich bevindt in een trein door de nacht, eindeloos maar steeds verder af van God, het is de hel. Toen heeft Reve het Rooms-katholicisme ontdekt. Maar hemel is onzin. "Wat na de dood?" Geen persoonlijk voortleven! Geeft een Schopenhauercitaat (kon ik niet noteren).

Het derde fragment
Over Nederlandse schrijvers.
Hermans knap, meermaals mijmerend gezegd, maar wel ruzie.
Maarten 't Harts thema is onderliggende gefrustreerde religieuze erotiek, gefrustreerde sex maar geen diepte.
Achterberg is lucht (misprijzende reactie in de zaal).
Bernauw (niet genoteerd).
Bloem is slordig, geeft voorbeelden.
Gerard den Brabander, de beste ooit. Uitwendig declameert Reve een dezer gedichten: zie onder.

Het vierde fragment
Over de stijl en ironie, Reve's krachtigste wapen. Ter verduidelijking is ironie geen ondermijning maar een bekrachtiging van de tekst, een uitspringen uit de stijfheid  en plechtigheid van een tractaat. 'Oprechte dank' is een cliché, kan best goed zijn maar wordt tot vervelends toe. Zelf schrijft hij 'zoudt', 'zoudet', enz. Toen vader Schafthuizen werd begraven was er een lijkrede barstens vol clichés door de visvereniging, Reve vond het erg goed want het was echt gemeend.



O kleine zielen

O kleine zielen vol gedempt verdriet,
waar elk verhaal zijn kommer achterliet,
er kan geen menselijke stem meer spreken
zonder 't klein uurwerk van een hart te breken;
want ieder woord dat zich van 't hart losscheurt,
is in de kiem gekneusd reeds en besmeurd,
ligt op de tongrand en wordt nimmer helder
en valt bedompt en beursig in de kelder.
O holle man, die al die treurnis draagt,
maar té gedempt van klank is dat hij klaagt,
al zou de tijd u met vuisten bonken,
de klok is vol, de eeuw heeft uitgeklonken.


Literatuur:
MuseumMakers 8/11-7-2016
De Reve Tapes (Klaas van der Hoek)
Ruzie, roem en reputatie (Eva Rovers) 



Correctie 27-8-2017: Nieuwe hlink O kleine zielen.

Jephtha met een warmsoft orkest

Alhoewel een oorlogsveteraan is Jephtha toch een warmbloedig mens. Als hij zijn belofte moet nakomen na de gewonnen strijd zijn dochter Iphis te offeren komt hij schier om van droefheid. We zitten ademloos te kijken en horen de schitterende muziek van Händel.

Het is een oratorium maar nu met bijpassend toneel, Händels voorlaatste. Nooit enige saaiheid, de vindingrijkheid is geweldig! Wandelende letters waarin soms een zanger zich kan laten meetaxiën, groot en klein met de slagzin: it must be so, noodlot en de gelofte aan God. De vooraanstaande rol van het koor verraadt de oorsprong van dit muziekwerk. Wat de zangers presteren is verbluffend, elke keer weer een schitterende melodie met bijpassende gebaren en attributen. Zo samen een eed afleggen, de rechterhand allen synchroon op de borst kloppen, is prachtig.

Voordat ik naar het Muziektheater ging wandelde ik over het Leidseplein en bekeek de aanleg van nieuwe sporen. De hele stad is (nog een maand) getroffen door deze blokkade maar tot mijn geruststelling reed de lijn 5 al de oude route.

Leidseplein 9-11-2016 17:30

Leidseplein 9-11-2016 17:30

Leidseplein 9-11-2016 17:30

Leidseplein 9-11-2016 17:30

Leidseplein 9-11-2016 17:30

Het Concerto Köln (Cöln ware mooier) zat in de orkestbak, ik zie twee klavecimbels. De hobo's zijn wel van een ouder type en geven een fluwelig geluid. Als de strijkers toch geen darmsnaren hebben? Ik zie trompetten van een oud type en twee messing hoorns zonder pistons. Origineel als op de première in 1752! De fagotten zaten uit mijn gezicht. Nergens zijn de blaasinstrumenten overheersend, ze geven de muziek een contour.

Keer op keer verbaas je je over de decorpresentatie, met belichting van ongekende felheid. De ontwerpster is Duitse Katrin Lea Tag.

De dansers vallen niet zozeer op aangezien ze eveneens zwarte kledij dragen.

De aandachttrekkende bijna-hoofdpersoon is wel de Iphis door Anna Prohaska. Bejun Mehta is de counter die geen moment wankelmoedig is, zijn toon is altijd strak en zuiver. Hij lijkt me een altstem te hebben. Alle solisten zijn buitenlanders en allen vermoedelijk uit de Duitse landen.

Tussen de scènes een hypermodern elektronisch gekakel met de pianist die zwaarmoedige basklanken genereert. Mijn buurman dacht echt dat deze ook van Händel zijn, dat kan toch niet, keek ik hem aan? Maar de kostuums zijn evenmin 18e-eeuws.

Dan de enige Engelsman, de dirigent Ivor Bolton, met zijn geheimzinnige linkerhand vol instruerende vingers. Maar in Duits is deze net zo knap want ik genoot al van zijn Matthäuspassion op woensdag 18 maart 2016 in het Concertgebouw te Amsterdam.

Het Koor van de Nationale Opera

Bejun Metha midden

Ivor Bolton (muzikale leiding)

Anna Prohaska

Claus Guth (regie), Ivor Bolton (muzikale leiding) en misschien Katrin Lea Tag (decor en kostuums).

Eddy Christiani dichtbij

Eddy was op een receptie in Schiller op
de 15e mei 1961.

Sommigen zeiden: "Zie daar..." maar Eddy hield zich afzijdig.
Hij was een radio-man, een geliefd programma onder het eten, denk ik. We konden meezingen thuis.

Zijn afwijzing lid te worden van de KK ken ik, anderen spraken daarover niet graag. Hij wist te zeggen wat nog kon.
Doch wist hij ook dat na 27 april 1943 het hotelgebouw Schiller gevorderd werd door de Luftgau wier stek  verwoest was geworden door een neergeschoten Halifax?

Er valt alleen maar goed te zeggen over die energieke man van het Nederlandse lied.



Halifax stort neer achter Carlton Hotel

Mieke Telkamp bloot

Mieke Telkamp kennen we allemaal van de 50^er-60^er radio, naast Eddy Christiani en Benny Vreden met zijn kinderkoortje, Hiernaast waren grote koren als Jacob Hamel (VARA) en Sweet Sixteen (NCRV).

Mieke zagen we ongeveer 1965 voor het eerst optreden op de z/w tv in een strakke zwarte badpakachtige korte broek met daarboven een jacket. We waren stom verbaasd voor zoveel blootheid. Het mooie is dat ze forse dijbenen had, toen al ongewoonlijk voor de Bühne als je denkt aan de slanke The London Starlets in de Snip & Snap-revue.

Mieke had een staalharde stem, echt niet geschikt voor de opera.