Bachs Matthäus
met Herreweghe vanuit Tivoli/Vredenburg gehoord op de radio, woensdag 10 april 2019 vanaf 19u. Ik had de wekker gezet. Natuurlijk mis je geen moment, maar opvallend is weer de snelheid waaraan ik mij toch niet gewennen kan. Het jongenskoor uit Kampen was maar zes en heel goed.
Gisteren (op de Tv?) nog gehoord dat de jongenskoren uitsterven. De kids schijnen andere belangstelling te hebben, trouwens puur confessioneel onderwijs is ook zowat uitgestorven. Deze hier uit Kampen. Moet je Engeland zien, daar is 'n lidmaatschap van een Anglicaans kerkkoor een status van jewelste.
De interviewer vroeg naar oudere mensen met religieuze achtergrond: alle hadden hem. Een vrouw, gedoopt, H. Communie maar niet meer kerkelijk, komt misschien toch iets hervoelen wat ze mist? Ze wachtte geduldig op het Erbarme Dich.
Uitvoerenden:
Philippe Herreweghe, dirigent
Jacob Pilgram, evangelist
Hana Blažíková, sopraan
Alex Potter, alt
Julian Habermann, tenor
Kresimir Strazanak, bas (Christus)
Grace Davidson, sopraan
David Erler, alt
Benedict Hymas, tenor
Wolf Matthias Friedrich, bas
Koor van
de Nederlandse Bachvereniging Kampen Boys Choir Nederlandse
Bachvereniging Philippe Herreweghe
Woensdagnacht van 0 tot 2 een twee-urige podcast gehoord met deskundige explicatie veler details door Carel den Hertog.
In het Concertgebouw werd op zondagochtend 3 maart 2019 een concert gegeven door het Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Markus Stenz. Maar vooraf de Spiegelzaal. Ik was aanwezig met mijn introducé:
Martine
Het concert werd eerder gegeven op vrijdagavond maar met de violiste Carolin Widmann (*1976) die speelde Anderson - In lieblicher Bläue (Nederlandse première). Voor de zondagmorgen is dit dus te lang. Ik wel bezit een eigen opname hiervan.
De beminnelijke Hans van den Boom introduceert drie optredens.
Het Vespucci Kwartet:
Het Vespucci Kwartet 3-3-2019
De getalenteerde Pieter van Loenen met een oneindige chaconne van Bach:
Pieter van Loenen (viool) 3-3-2019
Het Amatis Pianotrio met vaak bulderende apparaatklanken waarop Sjostakovitsj wellicht zijn emoties kwijt kon:
Amatis Pianotrio 3-3-2019
Dan de concertzaal.
Wij zaten voor deze keer aardig vooraan, meestal kies ik voor mij midden, hetgeen de blik op het gehele orkest weliswaar belemmert maar de dirigent meer gedetailleerderwijs zichtbaar en het orkest speciale klanken des te duidelijker hoorbaar maken.
De Eerste symfonie van Walton was voor mij nieuw doch herinner ik mij een filmmuziek van zijn hand. Ook vóór 1983 heb ik op de Tv een interview gezien waarin Walton gezeten in zijn fraaie tuin met levensgrote cactussen. Dit kan alleen maar in een warm land!
Opmerkelijk als je erbij bent! Ik verbaasde mij dat met zo een grote orkestbezetting inclusief harp toch nog gesplitste partijen zijn voor de violen, de celli en de contrabassen. Er is zelfs een solo-celliste. Nimmer zoveel de grote koperinstrumenten gehoord, soms langdurige lijnen.
In het Andante had ik even een inslaap-shockje, maar dat komt meer voor, ook bij mijn vroegere kennisje, maar wakker wordt je alras door de felle klanken. Het is de dirigent die zelfs als een snellende reiziger alle groepen met geheimtaal moet bezweren. De gevarieerdheid in vorm en melodie is oneindig, nergens kan je een groep tonen onthouden of meeneuriën. Een melodieusheid als bij Elgar in zijn twee (of drie) symfonieën ontbreekt. Maar dan nog is het muziek!
Het applaus was groots waarbij ik me niet kan indenken dat vele concertbezoekers Walton echt goed zullen kennen of speciaal voor hem gekomen zijn. Alleen al het zich bevinden in deze wonderlijk mooie zaal is een genoegen op zich.
Radio Filharmonisch Orkest, Markus Stenz dirigent 3-3-2019
De Fernsehfastnachtssitzing van de Karnaval-Club Kastel 1947 e.v. was aanvankelijk 1955 alweder op de ARD/ZDF vrijdag de 1e maart 2019. De locatie is in de grote zaal van het Mainzer Kurfürstlischen Schloß. Bekende acteuren en soms nieuwe.
Gepland zijn de zittingen t/m 2025.
De zittingsspresident is wederom voor de karakteristieke Andreas Schmitt (56) met zijn volumineuze kop en hoge ratelstem,
Andreas Schmitt 1-3-2019
maar goed herinner ik me nog de ongelofelijke routinier Rolf Braun (1929-2008).
Ook Margit Sponheimer (76),
Margit Sponheimer 1-3-2019
liet zich mooi zien in een artistieke jurk en haar karakteristieke zware altstem. Vele jaren geleden verzocht ze eens pakjes te sturen, wat ik gedaan heb maar verder nooit iets gehoord; zo hebben we nooit een afspraakje kunnen maken.
Ik zag een perfecte imitatie van Angela Merkel, gelaat en vingerhanden zorgvuldig geoefend.
De KCK-verenigingskleuren zijn wit-rood-geel-zwart. Je kunt er een betekenis bij verzinnen.
Onvergetelijk is de Bode vanuit de Bondsdag Jürgen Dietz (1941-2015) met zijn geknepen stem, proza en zijn intelligente humor. Jammer dat hij weg is.
Dan altijd de mannenkoren, waar Duitsland zo goed in is.
In de zaal waren aanwezig enkele politici Annegret Kramp-Karrenbauer (1962), voorzitter CDU en gedoodverfde opvolger van Mutti, Andrea Nahles (1970) SPD en een derde vrouw. Andreas stelde zoals altijd ten slotte ook zijn echtgenote voor.
Als pianist heeft Kors Monster tweemaal het Wagnergenootschap te Amsterdam bezocht op de locatie van het Brouwerijkantoor, Herengracht 282 voor muzikaaltechnische analyse. Deze materie is zeldzaam in onze geschiedenis aangezien de meeste leden geen muzikale opleiding of vorming hebben genoten, hetgeen de liefde voor de hele Wagner zeker niet minder maakt!
Kors Monster
Genoteerd staan voor 6-5-1976 Siegfrieds Rheinfahrt en de ouverture tot Die Meistersinger als voor 9-1-1978 Toscanini. Bij beide voorstellingen ben ik niet geweest, in zoverre ik het kan overzien, maar er is toch een derde bijeenkomst geweest niet aan de Herengracht maar in een zaal ergens in de buurt, niet die van Felix Meritus hoor, waarvan ik de plaats en datum niet meer weet.
We moesten wel een smalle trap op, vóór mij een mankende vrouw met dikke reet die op de eerste verdieping aangestrompeld lekker begon aan de tweede totdat een luide schreeuw (van Hans Pot?) ons deed ontwaken dat we toch echt op de eerste moesten zijn. En wij allen terug. Even lachen.
Het was wel een forse zaal met een gewone piano die in de vrij holle ruimte galmend klonk. Het aantal bezoekers zal niet meer dan 25 zijn geweest.
Volop spelend, onafgebroken met luidkeels commentaar door Kors. Daar leer je wel wat van maar Kors zelve ook aangezien hij plots bij Die Meistersinger exclameerde: "O, dit heb ik nog nooit gezien!"
Het was niet zo lang erna dat de koffiekelder van het Brouwerijkantoor twee heren discreet praatten over het overlijden van Kors Monster die (te Rome?) van de trap gevallen moet zijn. Dat blijkt nu 15-5-1978 te zijn geweest. Hij werd dus 59.
Het organisatietalent van Carel Briels vereist het journalistiek gebruik van superlatieven maar eens houdt dit toch op. Hiervan herinner ik me dat Carel voor de radio zijn donderend beklag doet en als mosterd na de maaltijd van een diender een bekeuring kreeg voor een paar meter buiten de streep geparkeerd te hebben. Carel vermoedde een pesterij op zijn persoon. En dat terwijl hij toch 150 jaar-Koninkrijk (1963) heeft opgezet met 'n naspeling van slag bij Waterloo te Goffert-Nijmegen als pièce de résistance. Anke Versloot-Cornelis (*1938) vertelde mij in de jaren na 1970 dat zij als kind in 1946 Olympisch Stadion meegedaan heeft met een open lucht-spel en dat zij met omfloerste stem verklaarde teleurgesteld te zijn over de latere mislukking. Briels vermoedde obstructie van duistere groeperingen der neo-marxisten, toentertijd nog bevolkt ook door afgevallen katholieken. Dan kan je vermoeden dat een praktiserend katholiek toch zijn grenzen heeft in dit vorstendom. Carel was een levend fossiel geworden. Het massaspel was plusquamperfectum maar in de Gijsbrecht kon hij met een laatste snik nog traditioneel zijn. Ook in de Stadsschouwburg broeide door lichtelijke verstoring het linkse verzet tegen het Kloris en Roosje-establishment zodat dit nationale meesterwerk (ooit geknarsetand door Calvinisten) in 1982 moest worden stopgezet, met nu door linksen wat latere uitzondering dat Badeloch als feministe werd getoonzet.
In Vredenburg werd vrijdagavond 8 februari 2019 gegeven Anton Bruckners Derde mis in f klein, bijgenaamd Grote. De leiding had Edo de Waart in dit feest van veertig jaar concerten.
Voordat het Agnus Dei zou beginnen werd in het Groot Omroepkoor de voorste sopraan onwel en moest worden weggeleid. Dat was even pauze. Gelukkig was er niets ergs.
De mis blijft een wonder op zich hoe zoveel muzikaliteit in zo een korte tijd (1uur en 15m) kan worden gecomprimeerd. De steeds onverwachte inzet van solisten en zangers is verrassend en vergt een uiterste aan concentratie. Het is dus een krachtsinspanning door Anton Bruckner opgelegd. Misschien een onaardse inspiratie.
Anton Bruckner 1894
Solisten:
Anita Hartig, sopraan Helena Rasker, alt Sebastian Kohlhepp, tenor Tareq Nazmi, bas.
Gelieve te letten op de titel: geen suite zoals gewoonlijk maar de complete muziek. Dat betekent dat de meeste muziek ongehoord is met daartussen de bekende delen. Het einde is verwarrend, tweemaal begonnen ze te applaudisseren maar dan houdt het eens op, zonder al te veel bombast.
Elk deel is spannend om te horen, de ongelofelijke orkestratie, steeds weer anders. In het Concertgebouworkest drukdoende harpen, een celesta, een notenkraker, een onvermoeibare paukenist
en vooral het kinderkoor:
Nationaal Kinderkoor en Nationaal Jongenskoor
Deze jongelui uit het Nationaal Kinderkoor en Nationaal Jongenskoor komen statigerwijs binnen en hebben de gehele tijd in houding gezeten. Wat een ongekende discipline!
In het midden even pauze voor stemmen.
De dirigent Bychkov kent zowat alles uit zijn hoofd. Al die partijen aangeven is me een zenuwslopende bezigheid. Hij is heel actief in beweging. Zijn hoofd trilt mee. Eigenlijk offert hij voor ons zijn Kerstfeest op bij de Marielle Labèque.
Het applaus was langdurig.
Ik weet het van de radio-opnamen: het begin is kippenvel-verwekkend!
Het pianoconcert voor de linkerhand in D van Maurice Ravel (1929-1930).
Ik had allang het plan ausgerechnet dit concert te willen bijwonen en dan is het ook geschied gemogen op zondagmorgen 4 november 2018. Ik hoorde dit concert ook al vrijdagavond 2 november maar dit geldt niet, life is the best.
Dan weet ik het weer: het begin is zo griezelig dat ik denk aan nare dingen, als oorlog. De zware tonen links en de contrafagot als begeleider. Het is een in memoriam voor de slachtoffers van de eerste wereldoorlog, geloof ik. Dit zijn niet zomaar melodietjes maar is een oerkracht die wordt ontwikkeld uit enkele tonen.
Vervolgens komt de vaart erin en geraak je opgelucht dat het leven ook vrolijk kan zijn.
Wat een kunst zoiets te componeren! Dit is haast een wonder op zich.
Het Radio Filharmonisch Orkest maakte ik voor het eerste mede.
De pianist was Severin von Eckardstein (foto's).
Over de dirigent K.J. Edusei zijn geen biografische gegevens te vinden.
De première was 1736 maar de conceptie 1727 of 1729.
Al bij binnenkomst viel mij de aanwezigheid van maar liefst drie kistorgels op: een voor het linker-, een voor het rechter orkest en een voor de dirigent Ton Koopman. Deze speelde bij de recitatieven van de evangelist.
Drie kistorgels
Dat is heel wat anders van de gebruikelijke klavecimbels waarvan ik mij herinner dat Janny van Wering altijd van de partij was.
Het gebruik van de orgels geeft het geheel van de orchestrale weergave een basis-warme klank. Dit viel mij sterk op. Maar opmerkelijk was dat het getokkel van de theorbe - de grote luit- veelal hoorbaar was wat ik tot nu toe niet eerder heb meegemaakt.
Het orkest 1 was links en iets groter dan 2. de dirigent staat nu in het midden van het podium.
Dan de opstelling van de koren: Het eerste staat midden/onder het orgel, het tweede rechts en het kinderkoor van maar liefst 20 kids links. Ik vermoed dat de betekenis is dat de volwassen koren dicht bij elkaar het dirigeren iets vergemakkelijkt.
Koopman stelt dat de dramatiek van de koren sterker is in de Johannes. Bach heeft met deze muziek de grenzen enorm verlegd, wellicht met strenge tucht, voor koor en musici. Die waren de melodietjes van een zekere Johann Kuhnau gewend. Hij noemt ook de Napolitaanse sext.
Eerste koor (midden) en tweede koor (rechts)
De solisten zaten zoals vroeger gebruikelijk links, midden en rechts, de zanger voor de partij van Jezus en de evangelist naast de dirigent. Velen gaat vooraan lopen als ze aan de beurt zijn maar soms blijft iemand midden op het podium.
Al bij het openingskoor krijg ik als gewoonte een traan in de ogen. Een tissue heb ik niet zo vlug bij de hand. Die totaalklank van gloed en zoete geur met de twee maal twee oboe's d'amore en oboe's da Caccia, de twee fluiten zijn een ongekend genot ondanks de tranen die de dochters laten vloeien. Hetzelfde zal mij overkomen bij het slotkoor van het eerste deel.
Elk zanggedeelte wordt kortaf afgesloten, dus geen lange uithaal als bij de oude Piet van Egmond. Opvallend dat de exclamatie "Barrabam!" uiterst kort is.
Ik zag ditmaal de viola da gamba niet maar toen hij de solo speelde wel een gedeelte van zijn hoofd en van het apparaat de hals. Jammer dat hij niet wat vooraan geplaatst is geworden. Dit instrument is een weldaad voor het oor.
Bij het binnenkomen van de koren was ditmaal weinig applaus. Maar bij de solisten verliep het anders, de laatste (Dr.) Ton Koopman (geb. 1944) was een uiterst bewegelijk mannetje en zal dit de gehele uitvoering zo blijven. Buigen kan hij als de beste.
In de koren waren ditmaal drie zangers die een kleine rol voor hun rekening namen, dit belast de solisten dus niet. Ik kan dit wel waarderen.
Het slotkoor van het eerste deel was dus zowat verpletterend:
O Mensch, bewein dein Sünde groß,
darum Christus seins Vaters Schoß
äußert und kam auf Erden,
von einer Jungfrau rein und zart
für uns er hie geboren ward,
er wollt der Mittler werden.
Den Toten er das Leben gab,
und legt darbei all Krankheit ab,
bis sich die Zeit herdrange,
daß er für uns geopfert würd,
trüg unsrer Sünden schwere Bürd
wohl an dem Kreuze lange.
Het is Calvinistische dogmatiek maar ik ga niet muggenziften. De katholieke Ton Koopman en de katholieke Philippe Herreweghe (2014) dirigeerden dit in het Concertgebouw maar weten drommels wel wat ze doen. Herreweghe gaf dit te kennen in een uitzending Vlaamse Reuzen van KLARA op zondag 18-20 vorig jaar.
Zo gevoelsmatig heb ik dit zangstuk nog niet beleefd. Ik snakte naar een opfrissende rode wijn. We zien de kids nu voor het laatst die in een gereserveerde Julianafoyer worden opgeborgen.
Er kwam een vol applaus en Koopman feliciteerde vele solisten. Dit heb ik niet eerder zo meegemaakt.
In het tweede deel kreeg ik een paar seconden een black-out vanwege de inspanning. Dat kan ook niet anders, je aandacht continu 150% op maximum zetten is een ware krachttoer.
Als dan de avondschemering aankomt met de vier solisten dan veert je op: het slotkoor gaat komen. Wordt het krachtig of bedeesd? Het was de eerste, vrij vol volume, maar niet oorverdovend.
Het applaus is nu dubbelkrachtig, de solisten moeten terugkomen. Koopman loopt alle voorname musici al met zijn felicitatie, uiterst bewegelijk en energiek.
Ton Koopman (rechtsboven) is bezig met felicitaties, de solisten kijken toe
Na dit weekeinde gaat hij onvermoeibaar naar Italië, Spanje en Frankrijk voor de Johannes Passion. Het is zijn taak de zuidelijke bewoners net zo warm voor J.S. Bach te maken als hier sedert medio 80er geschied is met Monteverdi. Hij heeft een huis in Verona.
Had ik vooral een babbel met een bejaarde vrouw uit de (Rivieren- maar dat was niet zo) buurt van de ouderlijke woning, ze was verbonden geweest aan de Oranjekerk aan de 1e van der Helststraat; in de loopgangen zag ik talloze bejaarde heren met stok, al of niet hevig ondersteund. Zovelen moet je wel zien want je kan ze moeilijk inhalen. Maar echt jonge mensen heb ik niet gezien.
Deze avond is om nooit te vergeten. Ik moest fraai uitslapen. Zaterdagavond schreef ik dit essay.
