Siegfried verwondt Fafner aan zijn staart om vervolgens zijn hart te doorboren

De reus Fafner heeft zich in een hol teruggetrokken met in zijn bezit de Rijnse goudschat, om (Ich liege und besitz') hierop te liggen en hem te bewaken. Verder doet hij niets dan alleen maar hebben. De dwerg Mime, de opvoeder van Siegfried, port de held de draak op te zoeken en hem te doden om zo de schat in handen te krijgen en volgens zijn geheime plan met de dwerg Alberich afgesproken daarop Siegfried te doden. Maar dit zal mislukken.
Fafner is ook in het bezit van de Ring en de Tarnhelm waardoor hij zich kan omvormen tot een heus vervaarlijke draak.

Een stukje historie
In de 19e eeuwse uitvoeringen was de draak levensecht op de Bühne, de mensen waren in de tijd van de opera's hieraan gewend. Na de hervatting van de Bayreuther Festspiele begin 50er heeft de Wagnertelg Wieland en de uitvoeringen gedenazificeerd als ook vereenvoudigd omdat dit uitgesproken naturalistische achterhaald was. Zijn broeder Wolfgang leidde de opera's tot begin XXIe eeuw. Fantastische kostumering bleef achterwege ten behoeve van een outfit die de ouwelui aanvankelijk stoorde, zoals versleten oude jassen als van een loodgieter. Ook harnassen, helmen en speren werden eenvoudig gehouden maar moeten vanwege de compositie wel een rol blijven spelen. Veelal werd te Bayreuth de draak op een kar duisterwijs maar zichtbaarderwijs door personeel voortbewogen die ook vele dreigende bewegingen konden laten maken. Dit is voor onze tijd acceptabel geweest daar een draak uit papier-maché met vele trekkabels voortbewogen uit de tijd is.

Als Siegfried bij de schuilplaats is aangekomen volgt er een sarkastisch tweegesprek. Kort daarop snijdt Siegfried in de staart van de draak die brullend van pijn hem tracht weg te zwiepen. Siegfried springt behendig opzij en ontwijkt hem. Vervolgens tracht de draak zich met z'n volle gewicht op zijn belager te werpen doch dit mislukt daar Siefgried des draken hart met het magische zwaard Nothung weet te doorboren. Fafner is stervende.

In de enscenering van Siegfried in het Royal Opera House, Covent Garden op zondag 21 oktober 2012  is slechts een bizar hoofd te zien, geen romp, eerder van een man dan van een draak. De angstaanjagendheid is er niet minder om!

Siegfried tegen de draak Fafner

 
We hebben hier een kleine aanpassing aan de middelen in het opzetten van 'n draak dat zeer zeker  acceptabel is, er is een draak en hij wordt gedood, daar gaat het om.
De opera gaat verder...

Je staat verbluft wat een enorme rol zangers moeten beheersen. Siegfried wordt vertolkt door Stefan Finke, tenor en is Duitser, geboren te Osnabrück. Brünnhilde is Susan Bullock bij wie je wat accent hoort, ik stoor mij hieraan niet omdat de prestatie die zij verricht immers even fenomenaal is!
We hebben hier te maken met de hoogste kunst en dat verdient alle ontzag.

De partituur geeft aan dat de draak in het hart wordt getroffen

Phaedra - Phèdre - van Racine in CREA

Een ware buitenkans Racine van nabij mee te maken. Door de aankondiging een half jaar geleden in SPUI was ik al snel erbij mij aan te melden zonder nog wat te horen. Maar dan komt opeens de bevestiging met het te downloaden toegangsbewijs! Ik was echt verheugd.

Op vrijdag 12 oktober 2012 was het dan zover en bevond ik mij in CREA. Het is een gezelschap bestaand voornamelijk uit Alumni, (oud-)docenten en studenten van de UvA in verband met de 100-jaar viering van de opleiding Frans. Wie zal mij tegenhouden als autodidact in Frans, onuitputtelijk nieuwsgierig prive-student en geregeld bezoeker van de UB mij te minachten of te onderschatten zo niet de toegang te weigeren? Als eeuwig student in o.a. de Franse taal en letterkunde waarbij ik niet minder de wetenschappelijke methode beproefde is het enige dat mij doet verschillen met de studenten van heden dat ik niet reis en de lichtstad waarover ik zoveel gelezen heb nooit zelf heb gezien. Goed een klein verschil dan nog meer, ik heb nadat ik mijn dagelijkse intensieve studie (echt geen moment luieren) de Franse taal wat opzij gezet omdat ik dan en alleen dan goed kan studeren als ik intensief (plongé) mij bezighoud, hetgeen ik niet meer wil opbrengen. De Deutschlandfunk en secundair de Engelse radio hebben nog altijd mijn voorkeur maar het lezen van Franse boeken is een stuk minder geworden. Dan heb ik gekend wijlen prof Rogier Eikeboom die mij diplomatiek wees op het bestaan van een Proust-gezelschap in Amstelveen maar het is uitgesloten dat ik meer geurig Frans hooi op mijn vork kan nemen dan ik al deed dus moest ik mij bescheiden reserveren.

Begrijp dat ik een leesmens ben maar conversationeel de Franse taal niet beoefen.

De dames en heren Alumni deden in het Restaurant zich tegoed aan een libre-service diner, ik aan een glaasje rode wijn. Als ik het scherp toekeek leek het erop dat ze Elzasser choucroute aten. Het moest wel wat vlug want de voorstelling begint om acht uur, dat hoort eigenlijk niet in de Franse keuken.

 

Al een ruim te voor was ik in de theaterzaal en kon mijn geliefde plaats vooraan in beslag nemen. Een madame naast mij zei ik mij af te vragen of de tekst wel in rijm zal zijn? Nog mooier, de toneeltekst was in rijm en in metriek! Dat doet je toch wel de bek openvallen!
Zoals gewoonlijk let ik anders dan op de show meer op de taal. Ik ben keer op keer verbluft het ritme moeiteloos aan mij voorbij te laten komen en dat blijft twee uren lopen. Vloeien of stromen zo je wilt. Opeens begin in inwendig te juichen als ik de voorgeplaatste dativen ontwaar die in het Nederlands zo verouderd zijn, in het Duits nauwelijks nog worden gebruikt maar in het 19e eeuws overdadig verschenen zijn. Het zijn constructies waarvan je warm wordt, zo mooi dat je verdriet voelt ze niet meer te mogen ontmoeten. En dan nu wel! Maar de voortdurende uitspraak van zinnen in de rijm en metriek heeft mijn bewondering nog groter gemaakt: het zijn immers amateurs die dit presteren van wie je zou zeggen dat ze beroeps zijn. Hoe kunnen ze het! Wat een kunde zit er toch in de mens, de wil tot het leveren van prestatie bij zo een uniek feest heeft ze ertoe gedwongen dit te doen! Dan daar bij de bewegingen, de intonatieverschillen en de scherpe uitspraak.

In het tweede bedrijf was ik eventjes maar afwezig en liet ik  mijn gedachten de vrije loop. Dat ligt aan mij, ik schaamde mij en bleef daarna scherp toehoren. Geheel verbaasd ben ik als een monoloog passeert met zoveel tekst dat ik mij niet kan indenken ooit zoiets te presteren! Zij wel, ik hoogacht ze daarom des te meer.

De vertaling met ritmiek, productie en regie, als ook decor-, muziek- en lichtontwerp is van mevrouw Mieke Taat. De Phaedra is door een bevlogen Emanuelle Favreau, oud-student in een prachtige purperen design-japon. Haar dood geschiedt in een rode gloed.

Bij de acclamatie maakte ik snel wat foto's die zoals gewoonlijk bewogen zijn, ik heb mij kennelijk niet meer in de hand.

Een avond om niet te vergeten!

De acteurs voor Phaedra, Œnone, Ismena, Aricia. Dan Hippolytos, weggevallen Theseus

Links de acteur voor Theseus

Rechts de acteur voor Theseus

Korte samenvatting van de inhoud uit het boek Toneelbespiegelingen van Rob Ehrenstein p141ff.

Huub Mous als inquiétant intellectueel en abondant schrijver

"Na veel wikken en wegen heb ik uiteindelijk besloten dat de eerste zin van mijn roman de volgende moet zijn: ‘Is dit de eerste zin van een roman?’ Eigenlijk is dat helemaal niet de eerste zin, maar een vraag die opkomt bij de ik-figuur in mijn roman, nadat de eerste zin, die hij voor zijn roman op papier heeft gezet, zich voor de lezer ontrolt en daarna door de schrijver wordt herhaald. Daarna volgt een passage waarin de auteur in het verhaal – ‘ik’ dus (bent u er nog?) – op zoek gaat naar de echte eerste zin voor het verhaal. Die echte eerste zin IN het verhaal en verwijst vervolgens naar de echte eerste zin VAN het verhaal. Er is dus een wonderlijke loep ontstaan. Er zit een kronkel in mijn roman die er niet meer uitgaat. Hier treedt wat je zou kunnen noemen het principe van de ‘generatieve auto-referentie’ aan het licht."

Aldus Huub Mous, kunsthistoricus, op18 augustus in zijn blog. Al meer dan vijf jaren voert hij zijn sociaal netwerk met een formidabele stroom aan bijdragen in welluidend Nederlands opgesteld. Ikzelf leerde hem kennen vanwege een zevental artikelen over het voormalige St.-Ignatiuscollege te Amsterdam alwaar hij in 1967 eindexamen verrichtte (ik in 1962) en waarover hij met historisch inzicht en meesterlijke pen niet the rise maar wel the fall van het katholieke onderwijs beschrijft.

Waarom hij zo een indrukwekkende explosieve activiteit ontplooit, weten we niet, wel dat hij naast een groot geheugen een zoldervullend archief bezit van waaruit hij elk willekeurig onderwerp kan aansnijden. Zijn artikelen zijn altijd lezenswaardig en geven prachtige informatie over het desbetreffende onderwerp, ik denk even aan Gerard Reve, Le Roy, Lucebert, Nescio. Maar... in teksten met een levensbeschouwelijke strekking gaat hij zich helaas enigermate amateuristisch gedragen door veelvuldig raadplegen van 'n filosofisch woordenboek, hetgeen ook hier wel degelijk, heus wel lezenswaardige informatie oplevert doch niet die echte deskundige informatie die zij behoort te zijn en die ik verlang. Toch is hij allerminst een omgevallen boekenkast, dit is te denigrerend, een epitheton in de 70er gebruikt voor 'n veelweter als "prof." Van Praag, nee, zijn teksten zijn doordacht. Maar toch, bezwaar heb ik dat hij op zijn tenen loopt met denkers als de wiskundige Brouwer, de theoloog Brandsma en een aantal Franse filosofen als Derrida en Barthes. Als ik dan een kort zinnetje lees over Heidegger, abstruus in zijn soort, dan vind ik Mous volatiel worden en daarmee doet hij de Duitse meester en zijn eigen intellectualiteit onrecht.

Die veelheid aan informatieverschaffing kan een melancholieke achtergrond hebben een monument achter te laten van zichzelf, want ijdelheid is Mous niet vreemd alhoewel het schalks moge zijn. Welke schrijver wil als hij beseft nog maar korte tijd te gaan te hebben niet een belangrijk boek, laat staan een opus magnum, maken als een afscheidsgift aan nabestaanden? De veelheid doet daaraan onrecht.










 

Voormalige St.-Willibrorduskerk buiten de Veste te Amsterdam met biddende Jongens in angstaanjagende Duisternis

Naargeestige duisternis om de gelovigen te intimideren:

St.-Willibrorduskerk 15-9-1951.
Kerk afgebroken begin zeventiger.

REY VAN BURGHZATEN uit De Gijsbreght in gezongen uitvoering

Op den gedenkwaerdigen avond MOKUM IN CARRÉ den 8en Juni 2012

 werd de volgende Rei gezongen:

 

REY VAN BURGHZATEN

Waer werd oprechter trouw
Dan tusschen man en vrouw
Ter weereld oit gevonden?
Twee zielen gloende aen een gesmeed,
Of vast geschakelt en verbonden
In lief en leedt.
De band die ’t harte bind
Der moeder aen het kind,
Gebaert met wee en smarte,
Aen hare borst met melck gevoed,
Zoo lang gedraegen onder ’t harte,
Verbind het bloed;
Noch sterker bind de band
Van ’t paer, door hand aen hand
Verknocht, om niet te scheiden,
Na datze jaeren lang gepaert
Een kuisch en vreedzaem leven leidden,
Gelijck van aerd.
Daer zoo de liefde viel,
Smolt liefde ziel met ziel
En hart met hart te gader.
die liefde is stercker dan de dood.
Geen liefde koomt Gods liefde nader,
Noch schijnt zoo groot.
Geen water bluscht dit vuur,
Het edelst dat natuur
Ter weereld heeft ontsteecken.
dit is het krachtigste ciment,
Dat harten bind, als muuren breecken
Tot puin in ’t end.
Door deze liefde treurt
De tortelduif, gescheurt
Vn haer beminde tortel.
Zy jammert op de dorre ranck
Van eenen hoogen boom, verdrooght van wortel,
Haer leven langk.
Zoo treurt nu Aemstels vrouw,
En smelt als sneeuw van rouw
Tot water en tot traenen.
Zy rekent Gijsbreght nu al dood,
Die, om zijn stad en onderdaenen,
Zich geeft te bloot.
O God, verlicht haer kruis,
Dat zy den held op ’t huis
Met blijschap magh ontfangen,
Die tusschen hoop en vreeze drijft,
En zucht, en uitziet met verlangen
Waer dat hy blijft.

Joost van den Vondel (1587-1679)
Gijsbreght van Aemstel (1637)
HET VIERDE BEDRYF

Gezongen?

De uitvoerenden waren Marc Krone, Tony Neef en Nico van der Meel met begeleiding van de Camerata Trajectina.

Omdat de Rei in de tijd van Vondel net zoals andere gedichten gezongen werden doch dat in de loop veler jaren de tekst gescheiden werd van de muziek en vergeten. Het is een universitair project van prof Louis Grijp van het Meertens Instituut d.m.v. elektronische merging voorgaande componenten te doen herenigen.

Jacques Klöters - St.-Ignatiuscollege 1965

Onze conferencier op deze avond, Jacques Klöters (Westfaalse voorouders uit 1712)  beschrijft het volgende proces: alle mogelijke dichterlijke tekstbestanden, voornamelijk die van de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam, worden metrisch voorbereid als muziek opgescharreld uit heel Nederland van maatstrepen voorzien waarna de vergelijking plaatsvindt. De rei uit de Gijsbreght is een der wonderlijke treffers.

Of de rei in De Perzen onder regie van Eric Vos in 1963 oorspronkelijk ook zang was, wordt niet vermeld, de toneeluitvoering liet een murmelend mannengeluid horen.

Bisschoppen eisen de hominem perfectum

"Voor het ontvangen van de heilige Communie is de juiste gesteldheid vereist, namelijk door het doopsel toebehoren tot de RK-Kerk, het volledig delen van het geloof van deze Kerk in de eucharistie, en een levenswijze die niet in tegenspraak is met de heiligheid van het Sacrament..."

Aldus de bisschoppen aan de gelovigen.

Voor des lands wetten geldt dat iedere burger geacht wordt de wet te kennen. Doch de gelovige kerkganger van wat jongere leeftijd heeft nimmer de catechismus geleerd zoals wij in onze schooltijd. Laat staan op latere leeftijd de geschiedenis van de theologie. Dus heeft niemand een zo compleet beeld van de punten des geloofs en valt ieder door de mand niet te voldoen aan de eisen der bisschoppen. De dommen worden dus mooi in de kou gelaten!

Maar ze worden aangespoord toch naar de kerk te (blijven) komen. Dit is komisch!


BRON: RKK 9-6-2012

De Sterkte van het Recht moet zegevieren over het Recht van de Sterkste

 Een unieke gebeurtenis dat de Duitse bondspresident hier ten lande een lezing houdt op Bevrijdingsdag.

"De Sterkte van het Recht
moet zegevieren over
het Recht van de Sterkste."




Gauck komt zo na 10 min.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 3.0 Unported License.

Science's Best Hangover Cures - Entertainment - The Atlantic Wire

Science's Best Hangover Cures - Entertainment - The Atlantic Wire

Het Verraad van de Clerus - Homo-Apostasie in Canada, Gedeeltelijk Artikel uit 1996

De meeste katholieke bisschoppen hebben hun individuele verantwoordelijkheid afgeschaft ten gunste van hun nationale bureaucratie, de bisschoppenconferentie, terwijl het 'middle management' van de Kerk weigert de katholieke theologie vast te houden en weigert de rechten van het Canadese katholieke gezin te verdedigen, 

aldus British Columbia Report, 8 juli 1996. 

En dat terwijl nationale bisschoppenconferenties een moderne innovatie zijn zonder enige theologische basis, en niet behoren tot de structuur van de Kerk, volgens kardinaal Ratzinger. Iedere bisschop heeft volkomen autoriteit binnen zijn eigen bisdom en is uitsluitend ondergeschikt aan de paus.

Mgr.Vincent Foy van Toronto, een kerkjurist, zegt: "Individuele bisschoppen hebben de grootste moeite zichzelf te bevrijden van de nationale bisschoppenconferentie. Het is een groot probleem en een zware last voor de Kerk. De H. Stoel werkt op het ogenblik aan een document over dit  probleem". We zijn benieuwd.

British Columbia Report: "Homo- of homovriendelijke priesters neigen er naar een solide, samenhangend blok te vormen binnen de Kerk", zegt Michael McCarthy, emeritus pastoor van het diocees Saskatoon, "zij hebben zó'n enorm potentieel voor het veroorzaken van moeilijkheden met hun 'dirty little secrets' dat de bisschoppen zich niet tegen hen verweren". Terwijl het aantal homosexuele priesters in Canada niet bekend is, lijken zij een bijzondere interesse aan de dag te leggen voor de seminaries, waar nieuwe priesters worden gevormd. Aan de vooravond van het bezoek van paus Johannes Paulus II in 1984, heeft Emmet kardinaal Carter, toen nog aartsbisschop van Toronto, een grote schoonmaak bevolen van zijn diocesaan seminarie St.-Augustinus "Studenten in de residentie konden andere seminaristen 's nachts de gangen op en neer horen draven, en iedereen wist wat er aan de hand was", zegt een priester uit Toronto die anoniem wil blijven. De bekende dissidenten werden ontslagen, maar hoevelen hadden zich niet reeds binnen de Canadese hiërarchie opgewerkt?

Een onderzoek van St.-Augustinus kon geen harde bewijzen van homosexueel gedrag leveren. Dat onderzoek werd echter geleid door de toenmalige bisschop van London, Ontario,  Marcel Gervais. Bisschop Gervais' carrière toont aan dat hij een van Canada's meest homo-vriendelijke clerici is.

Sindsdien is hij aartsbisschop van Ottawa geworden,  gedurende enige tijd voorzitter van de bisschoppenconferentie, grootkanselier van Ottawa's St. Petrus-seminarie en de hoogste superieur en beschermer van de heterodoxe sexualiteits-ethicus, de priester André Guindon.

Gedeelte eerder gepubliceerd in: 

Brevi Manu J2 N1 (maart 1997) onder de titel "Het Verraad van de Clerus" Homo-Apostasie in Canada.

Redactie van en vertaling door A.F.M. Bongers (+ 10 maart 2006)

Classicus prof Dr. Rogier Eikeboom van de Geprogrammeerde Latijnse Grammatica overleden

Op de 6e juni is, naar ik net in SPUI lees, prof. Dr. Rogier Eikeboom te Amstelveen overleden op 88/89-jarige leeftijd. 

Ik mocht de man zeer, hij heeft mij Latijn geleerd uit zijn voortreffelijk didactische boek Geprogrammeerde Latijnse Grammatica 1971 3e, maar het boek is al uit de zestiger. Toen wist ik er al van, en heb een correspondentie gehad met een deskundig iemand doch van studie kwam het niet. Eerst 1997 ben ik aan de studie begonnen vol ernst en overgave met natuurlijk knappe boeken daarnaast uit de UB. Het gaat 'm om dat begin van kennis dat oorspronkelijk door de leraar moet worden gegeven en nu door het boek wordt overgenomen. Ongelofelijk knap dit te componeren stap voor stap.

Prof. Eikeboom bleef geïnteresseerd hoe mijn vorderingen waren en hij heeft mij zelfs tweemaal ontvangen. Ik geloof dat hij ervan genoot dat iemand nog zoveel interesse kon hebben!

De man gaf ook een cursus snel-Grieks aan de VU, zijn oude leerstek, en nodigde mij zelfs uit tot deelneming  maar al teveel hooi op mijn vork wilde ik indertijd niet nemen.

Dan was ik vorig jaar in Athenaeum en zag bij verrassing een nieuwe Eikeboom met Latijnse teksten uitvoerig geannoteerd inzake de taal en grammatica. Daar leer je nog eens wat van maar gekocht heb ik het niet, weet er nu wel van.

Dan is het zaak ter wille van het eigen studieuze belang als voor de eer aan Prof. Eikeboom eens tuchtigerwijs  aan een repetitie te beginnen!

Jos Heitmann
AMSTERDAM

Is digitale controle op beurstransacties mogelijk?

Digitale Controle
====================

De computers doen het werk. Mensen zijn ver te zoeken. Mag dat?

In de 400 jaar oude beurs te Frankfurt staan nog slechts beeldschermen. Handelaren overal ter wereld zijn digitaal geworden. Heden 40 miljoen transacties per dag. En dan..., november 1988 de DAX zakt een vierde, de beursgenoteerde ondernemingen verloren $7 mia. Doch normaal zijn de koersverschillen waarop de computers gaan razen als ook sombere berichtgeving. Hoe zeker is die programmatuur?

Beurs met beeldschermen

Wall Street 6 mei 2010: de DJ zakt tien procent. Een half uur duurt de paniek. Eerst op 30 september heeft men de oorzaak gevonden: een pessimistisch bericht van een investerings-fonds. De software was stumperig geprogrammeerd. Een volautomatische kettingreactie van verkopen op de termijnmarkt. Een menselijk brein kan niet meer reageren, noch vragen stellen. De computercentra zijn hem niet toegankelijk.

IT-Interxion is zo een serverbedrijf. Doel is met de hoogste snelheid beursdata te verkrijgen, waarbij het micro- en nanoverschil in transmissie per glasvezel naast de beurs doorslaggevend kan zijn met hulp van natuurkundigen en elektro-ingenieurs. Kon een computermannetje nog 5 transacties per minuut intypen, de server miljoenen. Besef eens wat een winst per jaar dit kan opleveren! De superservers hebben een niet meer in te halen voorsprong. Men zou een tempolimiet kunnen invoeren teneinde de prijszwenkingen te doen dempen. Maar de superservers ontkennen 'n verwijt met de EU-schuldenproblematiek ook maar iets van doen te hebben.

Een onderzoeker gelooft niet dat computers een crash kunnen maken, wel dat zij in turbulente fasen de beursverschillen aandikken. Dan blijft het de mens die een fout kan maken met een reusachtige kettingreactie door de computers. Die genieten daarvan! Hun winst!

Barroso stelt op 28 september voor de invoering van een banktransactiebelasting van 0,1%. Dit wordt de hoogfrequente handel dodelijk. Tegenstem beweert dat voornoemde handel de markten wel degelijk ook helpt. Een derde denkt aan controlemechanisme op de beurs met tijdelijke stopzetting van de handel. Maar dit zou... ook een computer zijn!


BRON

Elektra - Griekse Mythologie en Opera van Richard Strauß en Hugo von Hofmannsthal

Elektra - Griekse mythologie voorgeschiedenis (1)

Door Jos Heitmann

Dus niet de inhoud van de opera Elektra van Richard Strauß nog!

Agamemnon (de machtige vorst, bij Homerus, omdat vele koningen hem tribuut betaalden) (van Mycene) is gehuwd met Klytaimnestra (van Sparta). Beide gebieden op de Peloponnesos.

Vier  kinderen: Elektra (barnsteen) of Laodike, Iphigeneia (moeder van zeldzaam ras), Orestes en Chrysosthemis (gouden orde).

Menelaos, (koning van Sparta) de broeder van Agamemnon, is gehuwd met (de schone) Helena die wordt ontvoerd door Paris (van Troje, in het huidige West-Turkije nu) waardoor de tienjarige Trojaanse oorlog begint als beschreven in de Ilias van Homerus, het beroemdste epos uit de wereldgeschiedenis uit -800.

Klytaimnestra heeft twee redenen haar man Agamennon te haten:

1.      Agamemnon doodde koning Tantalos en dwong diens weduwe hem te huwen, na eerst haar baby gedood te hebben.

2.       Agamemnon offerde op Aulis haar dochter Iphigenia aan Artemis om gunstige wind te krijgen voor zijn schepen.

Tijdens de afwezigheid van Agamemnon gaat Aigistos, de neef van Agamemnon  Klytaimnestra het hof maken met dure geschenken. Hij is in Argos gebleven en weet dat Klytamnestra een slippertje begaan heeft. Ze stemt toe en beiden zweren Agamemnon en zijn concubine Cassandra, een waarzegster, na hun aankomst te doden . Maar hij wordt door de boodschappergod Hermes (met vleugels aan zijn scheenbeen) gewaarschuwd dat Orestes volwassen geworden zich zal wreken! Aigistos wil niet luisteren.

Agamemnon komt thuis, een rijkelijk feestmaal is aangericht. Maar eerst neemt de vermoeide Agamemnon een heerlijk bad door de slavinnetjes gereed gemaakt.

Dan reikt Klytaimnestra haar wettige man die op de rand van het bad zit een baddoek maar werpt snel een zelf geweven net over zijn naakte lichaam zodat hij zich niet meer bewegen kan. Aigistos doodt hem met een zwaard. Klytaimnestra daarop hakt zijn hoofd af met een bijl (Spartaanse gewoonte) als ultieme wraak voor alles haar aangedaan. Zij onteert het lichaam en het hoofd.

Hevige gevechten breken uit in de feestzaal tussen de geurige gerechten, de lijfwacht van Agamemnon met de handlangers van Aigistos. Het is een gegil en geschreeuw, kermende slachtoffers en een zee van bloed.

Het is de 13^e januari (onze tijdrekening) en die wordt in Griekenland als later in Rome als feestdag aangehouden.

Wordt vervolgd

Elektra - Griekse mythologie voorgeschiedenis (2)

Door Jos Heitmann

Nu begint het al aardig op de inhoud van de opera te lijken

Orestes (bergbeklimmer) ontsnapte aan de wraak van Aigistos doordat hij verborgen werd. Hij was toen 10 jaar.

Ver weg wordt hij opgevoed aan het hof van koning Strophios die zelf getrouwd is met een zuster van inmiddels vermoorde Agamemnon. Alhier heeft hij een speelkameraad Pylades, zoon van de koning,  wat de geschiedenis zal ingaan als een der vele homofiele relaties in de Griekse literatuur.

Het stoffelijk overschot van Agamemnon is zonder ritueel begraven.

Aigistos regeert 7 jaar in Mykene vol verspilzucht  en zuipen maar toch Klytamnestra is de baas, wat een matriarchale maatschappij doet vermoeden.  Zijn angst voor de mogelijke wraak van Orestes wordt met de dag groter.

Elektra mag geen man hebben, immers een zoon zou ook wraak kunnen plegen want Elektra is mordicus tegen deze Aigistos. Klytamnestra verbiedt Aigistos echter haar dochter Elektra te doden. Het doden van een vrouw is zeer moeilijk in de Griekse denkwereld, laat staan dat van een kind. Zij krijgt als man een domme boer doch die blijft naïef om het zo te zeggen.

Aigistos en Klytamnestra krijgen drie kinderen: Erigone, Aletes en een dochter Helena 2^e. Intussen leeft Elektra in smadelijke armoede en wordt bewaakt, dan wordt ze nog verbannen ook naar een ondergrondse cel. Chrysothemis foetert het koningspaar openlijk dag en nacht uit maar ze is wel zo slaafs aan het hof te blijven. Elektra daarentegen blijft fel en spoort in het geheim altijd Orestes aan wraak te zullen nemen.

Orestes gaat naar het orakel in de Apollotempel te Delphi waar de Pythia zetelt. Moedermoord is niet licht onvergefelijk zodat hij om erger te voorkomen wel moet handelen.

Na 18 of 20 jaar van de moorden gaat Orestes (met Pylades) vermomd naar Mykene. Hij verbergt  zich bij het graf van Agamemnon en ontmoet Elektra. Klytamnestra had namelijk een nachtmerrie en bevool Elektra wijn op het graf te sprenkelen ter kalmering. Na kritisch onderzoek herkent Elektra haar broer Orestes aan zijn haarlok, voetafdruk en litteken op zijn voorhoofd.

De nachtmerrie van Klytamnestra was Orestes, dat is wel duidelijk.  Elektra moet zwijgen.

Orestes  gaat vermomd naar het hof en spreekt zelfs een dialect. Klytamnestra herkent Orestes niet. Hij heeft een vals bericht dat Orestes dood is en zegt dat koning Strophios Orestes’ as in een bronzen urn heeft bewaard teneinde die naast Agamemnon te begraven.

Zo een verhaal is een ware sensatie: “Orestes is dood!” Hij mag het paleis in maar o weh, de vroedvrouw van Orestes herkent hem wel. Ze speelt het spelletje mee en bericht buiten het paleis aan Aigistos dat hij eindelijk vrij is, zijn wapens kan opbergen en rustig naar het paleis kan komen.

Dan meldt zich geheel toevallig Pylades aan de poort, vermomd en ook met dialect, dat hij de bronzen urn komt brengen. Dit bevestigt Orestes verhaal schitterend! Aigistos is geheel argeloos en wordt onmiddellijk gedood.

En opeens…, Klytamnestra herkent Orestes, ze gaat vlijen door hem haar borst te tonen maar Orestes onthoofdt  haar met een slag. Het vermoeden is dat de patriarchale maatschappij religieuzerwijs als zodanig wordt hersteld, zo het de priesterkaste in Athene eiste voor  de oude religie dat de man boven de vrouw staat. Dat past goed bij Elektra’s vaderliefde. Orestes verontschuldigt zich bij de hofhouding maar vermeldt toch het afschuwelijke verraad door haar gepleegd. Toont allen het bloederige net waarin de machteloze Agamennon gevangen zat: “Het is de gerechte straf voor echtbrekers”, stelt hij zelfverzekerd.

Orestes doodt Helena 2^e.  Pylades overwint aanhangers van Aigistos die kwamen aanhollen ter konings verdediging.

 --------------------------------------------------------------------

Homeros laat de vrouw niet gedood worden, dat kan niet bij hem.

Aischylos was de eerste toneelschrijver die deze mythe nieuw leven inblies. Sophocles en Euripides trachtten de handeling te verbeteren. Kern is de herkenningscène en het listige plan. Maar Hugo von Hofmannsthal vervaardigde ook een met eigen opvatting.

Wordt vervolgd.

Elektra – De Opera (3)

Door Jos Heitmann

Er rust een vloek op het huis der Atriden na de moord op Agamemnon.

Genealogisch Schema:

Pelops>Atreus (huis Atriden of Pelopiden)>Agamemnon x Klytämnestra, huwt na diens dood Aigisth.

Zoon Orest door Elektra weggesluisd naar koning Strophius te Phokus.

(Duitse spelling hanteer ik hier)

Elektra zelf vlucht niet. Haar zuster Chrysothemis evenmin, verlangt naar (moeder-)liefde.

Klytämnestra offert de Goden om verzoening te bewerkstellingen (tevergeefs) en om haar nachtmerries weg te krijgen.

Elektra trekt immer fel van leer tegen de moeder, verzekert in een uitbarsting haar eerst rust te vinden als ze bloedt voor haar misdaad. Onderbreking komt:

Twee mannen verschijnen aan de poort (hier dus tegelijk!) met de mededeling: “Orest is dood!”

Elektra wil nu met Chrysothemis samen beiden doden maar de laatste weigert. Hierop vervloekt Elektra haar zuster, ze graaft de bijl op waarmee jaren geleden Agamennon gedood werd.

Onopvallend fluistert Orest in Elektra’s oor dat Orest echt wel leeft.

Dan herkent Elektra haar broer Orest. De muziek wordt in tegenstelling tot wat al gespeeld is nu lieflijk. Elektra is dolgelukkig, weigert echter een omhelzing. Orest ziet zijn missie voor zich.

Orest gaat het paleis in. Elektra kan hem de opgegraven bijl niet meer geven.

(Even rustig in de muziek.)

Dan vreselijk gegil en geschreeuw van Klytämnestra achter in het paleis (zie je niet).

Haar man Aegisth komt aan, wil bericht dood van Orest zelf uit de mond van de bezoeker horen. Elektra doet geveinsd lief en verlicht de weg met een fakkel.

Dan schreeuwt Aegisth in doodsangst.

(Deze moorden zie je dus niet, het is een bediende die dit verhaalt. Dit is nu de Aristotelische eenheid van plaats, tijd en handeling: het verhaal speelt op een plek en wat daar buiten geschiedt of vroeger is gebeurd moet ‘n boodschapper vertellen. Dit leer je nu even mooi!)

Dienaren kiezen partij voor Orest en verslaan de getrouwen van Aegisth.

De schuld (op het huis) door de dood van Aegisth en Klytämnestra is verzoend.

Elektra is dolgelukkig als in een roes, vreugdedans en Chrysothemis moet meedoen.

(Dit zag ik wel de zangeres louter rondjes draaien in haar lange jurk.)

(Een enorm lange monoloog door de zangeres, iets ongelofelijks, hierin is Strauß meester, hij hield minder van mannenstemmen dan om de geliefde sopraanstem te profileren.)

Dan sterft Elektra (door geestelijke en lichamelijke uitputting).

----------------------------------------------------------------------------

Is de tekst door Hugo von Hofmannsthal (die ik zeer bewonder) al de top in de letterkunde, de muziek van Richard Strauß verhoogt hem zeer.

Ziekelijke handeling en ziekelijke karakters d.m.v. het thema:

C G(lager) E (hoger) S---

45 polyfone (meerstemmige) motieven.

Schrille dissonanten (mag je eigenlijk niet zeggen: valse tonen, dus nooit zeggen).

Soms koude kale klanken.

De grens van het atonale (zeg, geen enkele melodie meer) is bereikt.

Het Agamemnonmotief, een klaagschreeuw, is steeds hoorbaar vanuit zijn graf dan als zijn naam ter sprake komt.

De strijkers zijn in drie koren verdeeld (zie begrijp ik nog niet, moet ik nog zien).

40 blaasinstrumenten.

De zangstemmen worden op die manier verhoogd.

Alleen de herkenningscène is lieflijk.

Hugo von Hofmannsthals tekst is van 1903.

In klassieke teksten speelt de heroïek (heldhaftigheid). Bij Hofmannsthal de duistere machten.

Elektra staat centraal maar zij doet niet actief mee aan de liquidatie. Haar emoties klinken alom en overal (die inspireren de daders).

De opera Elektra kwam na Salome. De tekst is voor theater bedoeld, opgevoerd door de beroemde regisseur Max Reinhardt te Berlijn.

Strauß begint 1906 met componeren, diverse omwerkingen. Tussen Strauß en Hofmannsthal bestond een innige samenwerking middels briefcorrespondentie (heb ik in gestudeerd). Indien nodig vroeg de componist om meer regels zodat het toonzetten hem beter beviel.

25 januari 1909 première Hoftheater te Dresden.

Succes was minder dan Salome, echter werd deze opera zijn absolute hoogtepunt.

Ten slotte een anecdote:

Op de Duitse televisie was een literair programma waarin de dochter Hugo von Hofmannsthals werd geïnterviewd. Zij is woonachtig in Amerika en spreekt goed Duits.

Als het programma ten einde loopt vraagt de interviewer of haar kinderen ook Duits spreken. Het antwoord luidt: “Geen woord!” Als ik geschrokken ben zullen het velen met mij zijn. Maar het genie  Hofmannsthals is dan ook eenmalig in de letteren.

Bronnen:

DTV Opernbuch, Lexikon der Alten Welt, Robert von Ranke-Graves en Albin Lesky.

AMSTERDAM

8 oktober 2011